Εύξεινος Πόντος, Βαλκάνια και Ελλάδα
Του Φάνη Μαλκίδη
Μέρος της εισήγησης στο ετήσιο Συνέδριο του Συλλόγου ιδιοκτητών ξενόγλωσσων φροντιστηρίων βόρειας Ελλάδας. Θεσσαλονίκη Σεπτέμβριος 2007.
Παρά το γεγονός ότι για πάρα πολλά χρόνια η ελληνική παρουσία στα Βαλκάνια και τον Εύξεινο Πόντο ήταν κεντρικής σημασίας, πολιτικά και άλλα συμφέροντα μετά το δεύτερο παγκόσμιο Πόλεμο, απέκοψαν αυτούς τους χώρους. Χώροι με ιδιαίτερους πνευματικούς, θρησκευτικούς και εμπορικούς δεσμούς με τον Ελληνισμό διέκοψαν κάθε σχέση μαζί τους, παρασύροντας τους ακμαίους ελληνικούς πληθυσμούς, με μεγάλη συμβολή και αξία στην πολιτική και κοινωνία. Όποιος έχει διαβάσει το βιβλίο του ελληνορουμάνου Νικολάι Ιόργκα «Το Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο» και τα ποιήματα του Ρώσου Πούσκιν, μπορεί να κατανοήσει την ιστορική θέση του Ελληνισμού στη χερσόνησο του Αίμου και τον παρευξείνιο χώρο. Αλλά ακόμη και εάν δεν τα έχει διαβάσει μπορεί να δει τα πλούσια και εξαιρετικής αισθητικής μνημεία σε όλη την περιοχή που τονίζουν την ελληνική παρουσία. Από την άλλη πλευρά είναι οι γνωστές οι επιρροές της ελληνικής κλασσικής σκέψης αλλά και του νεοελληνικού επαναστατικού πνεύματος που επηρέασε καθοριστικά τη απελευθερωτική προσπάθεια στο χώρο. Οι Ρακόφσκι και Καραγεώργιβιτς είναι δύο δείγματα. Όμως όλη αυτή η σχέση έπαψε να υφίσταται για πενήντα χρόνια. Οι Ελληνικοί πληθυσμοί λησμονήθηκαν ακόμη και όταν διώκονταν για την καταγωγή τους. Αλβανία και τ. ΕΣΣΔ είναι δύο παραδείγματα με τραγικές όπως αποδεικνύει μετά την μακροχρόνια σιωπή, επιστημονική έρευνα.
Η αλλαγή στην παγκόσμια, και περιφερειακή πολιτική σκηνή μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, επανέφερε στο προσκήνιο ένα πολιτισμό και μία μεγάλη ελληνική πληθυσμιακή παρουσία. Από την μία όμως πλευρά η ελληνική κοινωνία και έρευνα ήταν ανέτοιμη να δεχτεί ξανά και να αναδείξει αυτόν τον πλούτο, φάνηκε από το γεγονός ότι τα πανεπιστήμια δεν είχαν μέχρι το 2000 τμήματα σλαβικών, βαλκανικών, παρευξείνιων και ανατολικών σπουδών, και από την άλλη οι ελληνικοί πληθυσμοί ήρθαν σαν πρόσφυγες- επαίτες σε ένα απροετοίμαστο ελλαδικό περιβάλλον. Από την άλλη πλευρά παρά το γεγονός ότι αυτές οι χώρες αποτελούν το σημαντικότερο πεδίο της μεταψυχροπολεμικής δραστηριότητας των ελληνικών επιχειρήσεων και το αντιπροσωπευτικότερο σημείο αναφοράς του εξωστρεφούς προσανατολισμού της ελληνικής πολιτικής, εντούτοις αυτό περιορίζεται σε φλύαρες, πολλές φορές, επαναλήψεις, για την πρωτιά της Ελλάδας. Η ελληνική παρουσία έχει ιδιαίτερη αξία στα Βαλκάνια και τον Εύξεινο, αλλά δεν πρέπει να ταυτίζονται τα σούπερ μάρκετ, τα ταχυφαγεία (φαστ φουντ), η κινητή τηλεφωνία και οι τράπεζες με την ελληνική πολιτική θέση, την ώρα που αντί να πιέζεις, πιέζεσαι. Εδώ αναφέρουμε τα παραδείγματα των Σκοπίων και της Αλβανίας. Ούτε μπορείς να λειτουργήσεις συνεργαζόμενος όταν μπαίνουν όροι, όπως το κέρδος, με λαούς και πολιτισμούς. Η ελληνική παρουσία δεν μπορεί να περιορίζεται στην οικονομία όταν όλες αυτές οι χώρες διατηρούν μία λατρεία για την κλασσική και σύγχρονη Ελλάδα, αν αναλογιστούμε τα τμήματα ελληνικών σπουδών που λειτουργούν και το μεγάλο ενδιαφέρον για τον ελληνικό πολιτισμό και γλώσσα.
Οι Έλληνες οφείλουν να ξανακοιτάξουν το βαλκανικό και παρευξείνιο παρελθόν τους και κυρίως το μέλλον τους. Ο πολιτισμός και η γλώσσα μπορεί να κρατήσουν το σημαντικό ρόλο που είχαν στο παρελθόν και οι βαλκανικές, παρευξείνιες γλώσσες καθώς και η ελληνική γλώσσα να αποτελέσουν τα αληθινά εργαλεία ειλικρινούς συνεργασίας και φιλίας μεταξύ των λαών της περιοχής.
