Πώς
αλώθηκε ο πλούτος των λαών
Τhe Guardian
Για
πρώτη φορά το χρέος των καταναλωτών στη
Βρετανία υπερβαίνει το ακαθάριστο
εθνικό προϊόν. Σύμφωνα με
δημοσιογραφικά στοιχεία χρωστούμε πάνω
από 1,35 τρισ. στερλίνες. Στις Ηνωμένες
Πολιτείες, επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι
77.000 γέφυρες είναι εξίσου επικίνδυνες με
αυτήν που κατέρρευσε στον Μισισιπή. Δύο
χρόνια μετά τον τυφώνα Κατρίνα, 120.000
άνθρωποι από τη Νέα Ορλεάνη
εξακολουθούν να ζουν σε τροχόσπιτα και
λυόμενα. Παρά τις οξείες κλιματικές
αλλαγές, οι κυβερνήσεις αρνούνται να
λάβουν τα απαραίτητα μέτρα. Διατρέχουμε
τον κίνδυνο να δημουργήσουμε τις πιο
άνισες κοινωνίες από τον Πρώτο
Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τα
προβλήματα αυτά μοιάζουν ασύνδετα, όμως
έχουν κάτι κοινό. Εκπορεύονται σε μεγάλο
βαθμό από μια συνάντηση που έγινε πριν
από 60 χρόνια σ’ ένα θέρετρο στην Ελβετία.
Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης
ετέθησαν τα θεμέλια μιας πολιτικής
φιλοσοφίας η οποία ευθύνεται για τις
περισσότερες σημερινές κρίσεις.
Η
Εταιρεία του Mον
Πελερέν
Οταν
τα μέλη της Εταιρείας του Mον
Πελερέν συναντήθηκαν για πρώτη φορά, το
1947, δεν είχαν ακόμη δώσει όνομα στο
πολιτικό τους σχέδιο. Ηξεραν όμως πού
βάδιζαν. Ο ιδρυτής της Εταιρείας, ο
Φρίντριχ Χάγεκ, ισχυρίστηκε ότι η μάχη
των ιδεών θα χρειαστεί τουλάχιστον μία
γενιά προκειμένου να επικρατήσει,
γνώριζε όμως ότι θα προσείλκυε ισχυρούς
υποστηρικτές. Η φιλοσοφία του που
αργότερα έγινε γνωστή ως
φιλελευθερισμός, εξυπηρετούσε τα
συμφέροντα των πάμπλουτων και συνεπώς
οι πάμπλουτοι θα πλήρωναν γι’ αυτήν.
Ο
νεοφιλελευθερισμός υποστηρίζει ότι θα
ζούμε καλύτερα με τη μεγαλύτερη δυνατή
ελευθερία της αγοράς και με τη μικρότερη
δυνατή παρέμβαση του κράτους. Ο ρόλος
της κυβέρνησης θα πρέπει να περιοριστεί
στη δημιουργία και την υπεράσπιση των
αγορών, την προστασία της ιδιωτικής
περιουσίας. Ολες τις άλλες λειτουργίες
θα τις αναλάβουν οι ιδιωτικές
επιχειρήσεις, οι οποίες με κίνητρο το
κέρδος, θα παρέχουν βασικές υπηρεσίες.
Αυτά
ισχύουν στη θεωρία. Γιατί όπως
καταδεικνύει ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, στο
βιβλίο του με τίτλο «A
Brief History
of Neoliberalism»,
όπου κι αν εφαρμόστηκε ο
νεοφιλελευθερισμός, προκάλεσε τεράστια
συσσώρευση πλούτου όχι μόνο στο 1% του
πληθυσμού αλλά στους πλουσιότερους
μεταξύ αυτών. Οι προϋποθέσεις τις οποίες
απαιτεί ο φιλελευθερισμός για να
απελευθερωθούν οι άνθρωποι από τη
δουλεία του κράτους –ελάχιστοι φόροι,
διάλυση των δημοσίων υπηρεσιών και της
δημόσιας ασφάλισης, διάλυση των
συνδικάτων– τυχαίνει να είναι οι
προϋποθέσεις που καθιστούν την ελίτ
πλουσιότερη και αφήνουν όλους τους
υπόλοιπους είτε να πνιγούν ή να
κολυμπήσουν.
Τίθεται
συνεπώς το ερώτημα: δεδομένου ότι οι
κρίσεις που ανέφερα είναι αναμενόμενες
συνέπειες της διάλυσης των δημοσίων
υπηρεσιών και της απορρύθμισης των
επιχειρήσεων και των οικονομικών αγορών,
δεδομένου ότι βλάπτουν τα συμφέροντα
σχεδόν των πάντων, πώς κατάφερε ο
φιλελευθερισμός να κυριαρχεί στη
δημόσια ζωή;
Ο
Ρίτσαρντ Νίξον είχε παραδεχτεί κάποτε
ότι «τώρα είμαστε όλοι Κεϊνσιανοί».
Ακόμη και οι Ρεπουμπλικανοί υποστήριξαν
τις παρεμβατικές πολιτικές θεωρίες του
Τζον Μέιναρντ Κέινς. Τώρα όμως είμαστε
όλοι νεοφιλελεύθεροι. Η Μάργκαρετ
Θάτσερ μας έλεγε διαρκώς ότι «δεν
υπάρχει εναλλακτική λύση». Εφαρμόζοντας
το πρόγραμμά της, οι Κλίντον, Μπλερ και
Μπράουν, και άλλοι ηγέτες κομμάτων που
άλλοτε θεωρούνταν προοδευτικοί, τη
δικαίωσαν.
Το
πρώτο μεγάλο πλεονέκτημα των
νεοφιλελεύθερων, είναι ότι είχαν
αστείρευτες πηγές χρημάτων. Οι
Αμερικανοί ολιγάρχες και τα ιδρύματά
τους έδωσαν εκατοντάδες εκατομμύρια
δολάρια για να δημουργήσουν think
tanks, για να
ιδρύσουν σχολές διοίκησης επιχειρήσεων
και για να μετατρέψουν τις οικονομικές
σχολές των πανεπιστημίων σε προπύργια
της νεοφιλελεύθερης σκέψης. Τα ιδρύματα Heritage
Hoover, το American Entrpeprise
Institute και πολλά άλλα στις ΗΠΑ, τα αντίστοιχα Institute
Of Εconomic Affairs,
Centre for Policy
Studies, Adam Smith
Institute, στη Βρετανία, ιδρύθηκαν για να
προωθήσουν τη συγκεκριμένη θεωρία.
Στόχος τους ήταν να αναπτυξουν ιδέες και
γλώσσα με τις οποίες θα κάλυπταν τον
πραγματικό σκοπό του νεοφιλευθερισμού
–την παράδοση της εξουσίας στην ελίτ–
προβάλλοντάς τον ως πρόταση για τη
βελτίωση της ανθρωπότητας.
Το πρώτο πείραμα
Το
πρώτο νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα που
εφαρμόστηκε ποτέ, ήταν στη Χιλή μετά το
πραξικόπημα του Πινοσέτ, το οποίο
στήριξε η αμερικανική κυβέρνηση και
οικονομολόγοι τους οποίους είχε διδάξει
ο Μίλτον Φρίντμαν, εκ των ιδρυτών της
Εταιρείας του Μον Πελερέν. Εκεί ήταν
εύκολο να εξασφαλίσουν υποστηρικτές για
το πείραμα αυτό: όποιος είχε αντίθετη
γνώμη τον πυροβολούσαν. Αργότερα, το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η
Παγκόσμια Τράπεζα χρησιμοποίησαν την
ισχύ τους στα αναπτυσσόμενα κράτη, για
να ζητήσουν την εφαρμογή ανάλογων
πολιτικών. Στην προώθηση του
νεοφιλευθερισμού τα μέσα ενημέρωσης
έπαιξαν καταλυτικό ρόλο καθώς
προωθούσαν τα συμφέροντά τους.
Αν δεν ελεγχθεί, ο νεοφιλελευθερισμός θα λειτουργήσει ως καταλύτης για μελλοντικές κρίσεις, οι οποίες μπορούν να λυθούν μόνο με μεγαλύτερο παρεμβατισμό απο πλευράς του κράτους.
Η
Καθημερινή
