Destination Balkans – Thomas Saras in a fact finding mission in the Balkans.  

Ο αρχισυντάκτης της επιθεώρησης «Πατρίδες», Θωμάς Σάρας, σε αποστολή στα Βαλκάνια.

Μέρος Α΄

Ο παράδεισος του θανάτου

Μια ματιά στην κόλαση του μίσους

Part A΄

The paradise of death

A glimpse to the hell of hatred

Pictures and story by Thomas S. Saras

Φωτογραφίες και κείμενα του Θωμά Στεφ. Σάρα

  Ο συνταγματάρχης C.J. Corrigan, διοικητής των ειρηνευτικών δυνάμεων του Καναδά στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Ο διοικητής, υπεύθυνος για τις καθημερινές στρατιωτικές επιχειρήσεις, είναι έμπειρος στρατιώτης με άριστη εκπαίδευση και πλήρη γνώση των πραγματικών συνθηκών που οδήγησαν στον πόλεμο.

Ο επιτελικός λοχαγός Machair, της υπηρεσίας πληροφοριών, υπεύθυνος για τη χάραξη των καθημερινών υπηρεσιακών σχδιασμών, ένας στρατιώτης με απόλυτη γνώση των κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων στην περιοχή.

Το μικρό αεροπορικό κέντρο ελέγχου των Ηνωμένων Εθνών στο αεροδρόμιο του Ζάγκρεμπ, πρωτεύουσας της Κροατίας, από όπου άρχισε η επίσκεψη. Φθάσαμε, είδαμε και φύγαμε χωρίς καν να συναντήσουμε ή να δούμε κάποιον υπεύθυνο της κροατικής δύναμης ελέγχου του σεροδρομίου.

Το μικρό δικινητήριο αεροσκάφος του ΟΗΕ εφοδιάζεται για κάποια αποστολή στο αεροδρόμιο του Ζάγκρεμπ, όπου τα ενωμένα έθνη διατηρούν ειδικά προνόμια κίνησης των μελών των ειρηνευτικών δυνάμεων.

Προσωπογραφία απόγνωσης. Έντονα τα σημάδια του πόνου χαραγμένα στο πρόσωπο της Σερβοβόσνιας της φωτογραφίας, η οποία ζει με την ελπίδα, ότι κάποια μέρα θα ξαναδεί το χαμένο γιο της, τον οποίο πήραν όμηρο Κροάτες άτακτοι στη διάρκεια του πολέμου.

Μια άλλη έκφραση πόνου και αγωνίας σε συνταίριασμα με την έντονη καταπίεση, που δέχονται από τη διοίκηση των Κροατών, ο Σερβοβόσνιος της φωτογραφίας.

Φύλακες των χαλασμάτων ζουν ανάμεσα στις αναμνήσεις του παρελθόντος και τα ερείπια της σημερινής πραγματικότητας σαν φαντάσματα που συνεχίζουν να υπάρχουν στην κατεστραμμένη από τη βία κωμόπολή τους.

  Η καταστροφή και ερήμωση αποτελούν το κύριο χαρακτηριστικό του πάθους, με το οποίο οι δύο αντίπαλες πλευρές άφησαν την υπογραφή τους πάνω στη γη των «αντιπάλων» τους κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.

Αγρόσπιτο Σερβοβόσνιου όπως παραμένει σήμερα, μάρτυρας της βίας και των παθών. Η περιοχή ολόγυρα είναι «σπαρμένη» με εκατοντάδες νάρκες.

Ένας ολόκληρος συνοικισμός Σερβοβοσνίων, εγκατελειμμένος από τους κατατρομαγμένους κατοίκους του, συνεχίζει να στεγάζει τους αέρηδες και την άγρια ζωή του παραδοσιακού κατά τα λοιπά τοπίου.

Ερημιά και εγκατάλειψη. Άλλος ένας συνοικισμός Σερβοβοσνίων παραμένει βουβός, σαν να πενθεί για την καταστροφή που γνώρισε. Ο πύργος της μεταφοράς του ηλεκτρισμού στέκεται αδιάψευστος μάρτυρας του πόνου και των παθών, που αγκάλιασαν την περιοχή, η οποία παραμένει γεμάτη νάρκες.

Άλλη μια εικόνα της εγκατάλειψης. Οι Σερβοβόσνιοι ένοικοί του παραμένουν πρόσφυγες κάπου, με πιο ασφαλείς συνθήκες.

Θα μπορούσε να είναι ένας πραγματικός παράδεισος. Οι ειρηνικοί, ωστόσο, συνοικισμοί της φωτογραφίας ανήκουν σε Σερβοβόσνιους και βρίσκονται σε περιοχή που ελέγχεται από Κροάτες. Έτσι παραμένουν ακατοίκητοι.

Αδιάψευστος μάρτυρας της βίας συνεχίζει να παραμένει η ανατιναγμένη γέφυρα της φωτογραφίας. Η πραγματική καταστροφή ενός πολιτισμού.

Στο κέντρο της πόλης, τον παλιό καλό καιρό, ήταν ιατρικό κέντρο. Το σφάλμα ήταν ότι ανήκε σε Σερβοβόσνιο και βρισκόταν σε περιοχή που ελέγχουν οι Κροάτες. Τα υπόλοιπα αποτελούν φιλολογία.

Ήταν κέντρο παροχής εργασίας σε χιλιάδες εργάτες ο χαρτόμυλος της φωτογραφίας. Ανήκε, όμως, σε Σερβοβόσνιο και βρισκόταν σε περιοχή ελέγχου των Κροατών. Τώρα διαμαρτύρονται οι ντόπιοι για τη μεγάλη ανεργία που μαστίζει την περιοχή.

Μαρτυρία περασμένων μεγαλείων αποτελεί και «το δάσος του μιλάει», καθώς από μεγάλη απόσταση διαβάζει ο επισκέπτης το όνομα «ΤΙΤΟ» (περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να κλαις…).

Ό,τι απομένει από το άλλοτε υπερπολυτελές θερινό ανάκτορο του Τίτο στο κέντρο της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Η περιοχή ελέγχεται από τους Κροάτες, οι οποίοι προσπαθούν πάση θυσία να εμποδίσουν την επιστροφή των Σερβοβοσνίων κατοίκων της.

Ένα καταστρεμμένο άρμα μάχης αγνώστου κυριότητας παραμένει αφημένο στο δρόμο, θλιβερός μάρτυρας της αγριότητας και των παθών.

Στο επίκεντρο του τυφώνα. Ο συνοικισμός της φωτογραφίας βρίσκεται σε περιοχή που ελέγχουν οι Κροάτες της Βοσνίας και όχι σε μεγάλη απόσταση από δικούς τους συνοικισμούς. Το μοναδικό σφάλμα είναι ότι κατοικούσαν Σερβοβόσνιοι. Το αποτέλεσμα είναι η απόλυτη καταστροφή και η πυκνή ναρκοθέτηση της γύρω περιοχής.

Μια πινακίδα προειδοποιητική ναρκοπεδίου. Εκατομμύρια νάρκες συνεχίζουν να είναι σπαρμένες ολόγυρα σε ολόκληρη τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

  Χαμένος παράδεισος.

  Ούτε και τα σχολεία δεν φαίνεται να γλίτωσαν από το πάθος των αντιμαχομένων. Το σχολείο της φωτογραφίας βρίσκεται σε περιοχή που ελέγχεται από Κροάτες και διδάσκει τους Σερβοβόσνιους.

Ή τουλάχιστον ήταν σχολείο παλαιότερα. Στη φωτογραφία μια εσωτερική κάτοψη με τα σπασμένα θρανία.

Προσφυγικός καταυλισμός. Χρόνια ολόκληρα μετά τον τερματισμό του πολέμου οι προσφυγικοί καταυλισμοί συνεχίζουν να αποτελούν κέντρα ζωής.

Χωρίς προσδοκίες. Μια νέα γενιά Βοσνίων αρχίζει να ξαναφέρνει σημάδια ζωής στην καταστρεμμένη γη. Είναι τα παιδάκια που γεννήθηκαν και μεγαλώνουν κάτω από τα αντίσκηνα της προσφυγιάς.

  Μια μηχανοκίνητη μονάδα των ενόπλων δυνάμεων του Καναδά κατά τη διάρκεια της καθημερινής περιπολίας. Οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ, χωρίς καμιά αμφιβολία, προσφέρουν ένα μοναδικό πρόγραμμα στην υπόθεση της διατήρησης της τάξης και ασφαλείας των πολιτών και αμάχων.

Ένας Καναδός λοχίας και δύο Ολλανδοί των ενόπλων δυνάμεων αυτής της χώρας, που συμμετείχαν στην ειρηνευτική δύναμη των Βαλκανίων σε κοινή περιπολία. Στην πραγματικότητα αποτελούσαν τη συνοδεία μας κατά τη διάρκεια της περιφοράς μας σε κατοικημένες περιοχές όπως αυτή της φωτογραφίας, η οποία ανήκει στους Κροάτες.

Μάρτυρες των δραματικών ωρών που γνώρισε η περιοχή. Το πολεμικό αεροδρόμιο της Ζίχα της Βοσνίας ήταν ένα πραγματικό δημιούργημα αρχιτεκτονικής, που κατασκευάσθηκε επί Τίτο. Σήμερα βρίσκεται καταστρεμμένο και έχει διαμοιρασθεί μεταξύ των Βοσνίων και των Κροατών.

Η συνοριακή γραμμή του αεροδρομίου υπό τον έλεγχο των Κροατών.

Ο οπλισμός που παραδόθηκε στους άνδρες του ΝΑΤΟ στη βάση της συμφωνίας του Ντέιτον: 12 απαρχαιωμένα άρματα μάχης, πολλά από τα οποία είναι αδύνατο να μετακινηθούν, ένας μικρός αριθμός στρατιωτικών αυτοκινήτων μεταφοράς προσωπικού και μερικές χιλιάδες μικρά όπλα με πυρομαχικά. Οι μεγάλες ποσότητες βρίσκονται ακόμη στα χέρια των αντιμαχομένων.

Ένα στιγμιότυπο καθημερινής ρουτίνας, η οποία κάνει πιο δύσκολη τη θέση των στρατευμένων παιδιών του ΝΑΤΟ. Μια Βόσνια μωαμεθανή έκανε παράπονα στην τοπική αστυνομία και τους παρατηρητές του ΟΗΕ, ότι δήθεν προξένησε ζημίες στο αυτοκίνητό της ο Καναδός οδηγός του λεωφορείου της φωτογραφίας, κάτι που δεν έγινε, άπαξ και είμαι μάρτυρας ο ίδιος ως επιβάτης του λεωφορείου. Το αποτέλεσμα είναι η διενέργεια ανακρίσεων των τριών αρχών σε βάρος του Καναδού στρατιώτη.

  Το καθημερινό νίψιμο του προσώπου και των χεριών γίνεται με αυτό το… «ηλεκτρονικό» ντεποζιτάκι. Οι Σερβοβόσνιοι της περιοχής, χωρίς αμφιβολία, βρίσκονται και ζουν κάτω από τις χειρότερες συνθήκες καταπίεσης.

Μια σκηνή από την καθημερινότητα. Μια Σερβοβόσνια γιαγιά, με τη βοήθεια των εγγονών της, κάνει την καθημερινή μπουγάδα. Το νερό βγαίνει από πηγάδι. Το σπίτι της το ξανάχτισαν Καναδοί στρατιώτες. Ηλεκτρικό ρεύμα και τρεχούμενο νερό δεν υπάρχει, επειδή η τοπική διοίκηση των Κροατών ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχουν χρήματα για τη σύνδεση. Πεντακόσια μέτρα πιο κάτω οι συνοικίες των Κροατών απολαμβάνουν τα πάντα.

 Η κουζίνα του σπιτιού. Εσωτερική άποψη. Η Σερβοβόσνια κυρία μου ετοιμάζει καφέ.

Η κουζίνα της οικογένειας. Εξωτερική άποψη. Οι οικογένειες αυτές των Σερβοβοσνίων ζουν σε περιοχή που ελέγχεται από Κροάτες. Η καθημερινή καταπίεση πάνω τους είναι ασφυκτική. Ολόκληρη η γύρω περιοχή είναι ένα απέραντο ναρκοπέδιο, που κανείς δεν γνωρίζει τη δομή του.

  Μερικοί ηλικιωμένοι Σερβοβόσνιοι προσπαθούν, από κοινού με την εθελοντική προσφορά εργασίας, να ξανακτίσουν τα καταστρεμμένα σπίτια τους. Οι Κροάτες, που διοικούν την περιοχή, κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να τους αποτρέψουν

Παιχνίδι με το θάνατο αποτελεί για το μικρούλη Σερβοβόσνιο η καθημερινότητα, καθώς βγαίνει να συναντήσει τους συνομιλήκους του, περνώντας ανάμεσα από τα ναρκοπέδια του θανάτου. Κάθε εβδομάδα αναφέρονται και ένας αριθμός εκρήξεων με θύματα κυρίως μικρά παιδιά.

Το αρχηγείο των Ηνωμένων Εθνών στο Μπίχα, μια μικρή περιοχή Βοσνίων μουσουλμάνων, η οποία βρίσκεται υπό την προστασία του ΟΗΕ και του ΝΑΤΟ.