ΕΛΛΑΔΑ

Κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανισότητες στην Ήπειρο

Του Φανη Μαλκιδη

Η περιφέρεια της Ηπείρου, με περίπου 340.000 κατοίκους σήμερα (προσωρινά στοιχεία απογραφής 2001), είναι  η τελευταία από πλευράς ανάπτυξης περιφέρεια της Ευρωπαικής Ένωσης. Η ανεργία το 1990 ήταν 3,1%, το 1994 8,4%, το 1999 έφτανε στο 13,8% του ενεργού πληθυσμού και το 2000 στο 10,6%, με όλες φυσικά τις επιφυλάξεις που συνεπάγεται η παράθεση των παραπάνω στοιχείων, μετά την τελευταία αμφισβήτηση των ποσοστών ανεργίας και άλλων στατιστικών δεδομένων που δίδονται από το κράτος.

Στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες εντασσόταν στις περιοχές εκείνες που συγκέντρωναν τους χαμηλότερους δείκτες εκπαιδευτικού επιπέδου. Στη διάρκεια της εικοσαετίας 1970-1990 η Ήπειρος ξεπέρασε την εκπαιδευτική της υστέρηση και στην προτελευταία απογραφή (1991) καταλαμβάνει μια από τις πρώτες θέσεις στα ποσοστά πληθυσμού με υψηλό καταληκτικό εκπαιδευτικό επίπεδο αλλά και μεγάλο ποσοστό αναλφαβήτων.

Σύμφωνα με την απογραφή του 1991, η Ήπειρος είναι το δεύτερο κατά σειρά γεωγραφικό διαμέρισμα της χώρας μας που συγκεντρώνει αυξημένα ποσοστά ατόμων χωρίς απολυτήριο γυμνασίου. Συνολικά ο πληθυσμός ηλικίας 15 ετών και άνω, που δεν έχει ολοκληρώσει την 9χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση, ανέρχεται στο 66,3% του πληθυσμού αντίστοιχης ηλικίας. Τα υψηλά αυτά ποσοστά των  αναλφάβητων προέρχονται  τόσο από τις μεγαλύτερες ηλικίες και είναι προϊόν της παλαιότερης εκπαιδευτικής υστέρησης, που μάστιζε την περιφέρεια της Ηπείρου, αλλά και από τις νεότερες γενιές.

Θετικές εξελίξεις υπάρχουν στα ποσοστά συμμετοχής των Ηπειρωτών τόσο στους πτυχιούχους ανωτάτων σχολών (ΑΕΙ και μεταπτυχιακούς) όσο και στους φοιτητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Και στις δύο παραπάνω κατηγορίες η Ήπειρος παρουσιάζεται με αυξημένα ποσοστά, με αποτέλεσμα να βρίσκεται μέσα στις τρεις πρώτες θέσεις, μετά την Αττική και την Μακεδονία,  ανάμεσα στα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας.

Πτυχιούχοι ΑΕΙ είναι το 6,1% των ανδρών και το 3,9% των γυναικών. Επίσης, οργανικά ή λειτουργικά αναλφάβητοι (δεν έχουν ολοκληρώσει την 9χρονη εκπαίδευση) είναι το 64,5% των ανδρών και το 72,7% των γυναικών.  Η άσχημη αυτή για το γυναικείο φύλο εικόνα ανατρέπεται, όταν εξετάσουμε τα ποσοστά κατά φύλο των φοιτητών - τριών ΑΕΙ - ΤΕΙ. Το 3,1% των κοριτσιών και μόνο το 2,2% των αγοριών φοιτούσαν (στην απογραφή του 1991) σε ΑΕΙ - ΤΕΙ.  Το γεγονός αυτό επισημαίνει ότι οι γυναίκες σε σχέση με το παρελθόν έχουν βελτιώσει σημαντικά την εκπαιδευτική τους κατάσταση και βέβαια είναι οι πιο ωφελημένες στην Ήπειρο.

Η πρόσβαση των γυναικών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κατά νομό της περιφέρειας της Ηπείρου δείχνει ότι οι νέες των Ιωαννίνων είναι οι πιο ωφελημένες, αφού σπουδάζουν στα ΑΕΙ - ΤΕΙ το 5,2% των κοριτσιών και μόνο το 3,5% των αγοριών. Σε ίση μοίρα, περίπου, ως προς τη φοίτηση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, βρίσκονται αγόρια και κορίτσια στους νομούς Άρτας και Θεσπρωτίας, ενώ λίγο προηγούνται τα κορίτσια στο νομό Πρέβεζας.

Ο Νομός Ιωαννίνων προηγείται εκπαιδευτικά. Είναι πρώτος σε ποσοστά πτυχιούχων ΑΕΙ και σε ποσοστά φοιτητών ΑΕΙ - ΤΕΙ και τελευταίος σε ποσοστά ατόμων που δεν ολοκλήρωσαν την 9χρονη εκπαίδευση.  Ακολουθεί ο νομός Πρέβεζας, ο οποίος είναι δεύτερος σε ποσοστά πτυχιούχων ΑΕΙ, τρίτος σε ποσοστά φοιτητών ΑΕΙ - ΤΕΙ και με μικρότερα ποσοστά ατόμων, που δεν ολοκλήρωσαν την 9χρονη εκπαίδευση, σε σχέση με τους νομούς Άρτας και Θεσπρωτίας.  Στην τρίτη θέση βρίσκεται ο νομός Άρτας, ο οποίος είναι τρίτος σε ποσοστά πτυχιούχων ΑΕΙ, δεύτερος σε ποσοστά φοιτητών ΑΕΙ - ΤΕΙ και έχει το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων που δεν ολοκλήρωσαν την 9χρονη εκπαίδευση μετά τον νομό Θεσπρωτίας.  Τελευταίος στους δείκτες εκπαιδευτικού επιπέδου βρίσκεται ο νομός Θεσπρωτίας.

Ταυτόχρονα τραγική είναι η μείωση του μαθητικού δυναμικού στο νομό Ιωαννίνων. Μέσα σε μια εξαετία ­ από το 1991 έως και το 1997 ­ η μείωση αγγίζει το 50%. Τη σχολική χρονιά 1991-92 οι εγγραφέντες μαθητές στην Α' τάξη του δημοτικού ήταν 1.643 στην πόλη των Ιωαννίνων. Έξι χρόνια μετά, τη σχολική περίοδο 1997-98, οι εγγραφέντες μαθητές είναι 1.282.  Αν λάβουμε υπόψη ότι από αυτούς οι 452 είναι Ελληνόπουλα από την Αλβανία ή Αλβανόπουλα, που τα τελευταία χρόνια πυκνώνουν τις σχολικές τάξεις του νομού, τότε είναι φανερό ότι η μείωση πλησιάζει το 50%!  Την ίδια στιγμή, στην Α' λυκείου οι μαθητές ανέρχονται στους 1.691.

Η Γ' γυμνασίου ­ η οποία τη νέα σχολική χρονιά θα γίνει Α' λυκείου ­ έχει 1.229 μαθητές. Έτσι, στα λύκεια των Ιωαννίνων από τα γυμνάσια της πόλης του χρόνου θα μεταφερθούν μείον 462 μαθητές, γεγονός που καθηλώνει το δείκτη στο 27%. Η συζήτηση που έχει αρχίσει στην ελληνική κοινωνία για την εκπαίδευση, έστω και στην πρωτόλεια μορφή της, οφείλει να συνεχιστεί και να ενταθεί στην περιφέρεια, από την Ήπειρο μέχρι τη Θράκη. Σ’ αυτό θα αναφερθεί το επόμενο σημείωμά μας.