Θράκη:
Δημογραφία
και ανισότητες
Του
δρος Φάνη Μαλκίδη
Η
ιστορική μνήμη
Εδώ
και πολλά χρόνια ντόπιοι αλλά και
συμπατριώτες μας από τη Μακεδονία, την
Ήπειρο, το Αιγαίο, την Κρήτη, τη Θεσσαλία,
την Πελοπόννησο, τη Στερεά, που
βρίσκονται στην Ελλάδα αλλά και στη
Διασπορά- αυτοί οι τελευταίοι
περισσότερο- γνωρίζουν πως έχουν
ειπωθεί πολλά ψέματα για τη Θράκη, για
την ιστορική αυτή περιφέρεια. Ψέματα που
ονομάστηκαν «αγάπη για την εσχατιά
της Ελλάδας», «ανάπτυξη της
παραμεθόριας περιοχής», εξέλιξη,
αποκέντρωση, περιφερειακή ανάπτυξη,
έξοδο από την απομόνωση, πολιτική για τη
Θράκη, «μεγάλα έργα υποδομής» Αυτά τα «ψεύτικα,
τα λόγια τα μεγάλα», όπως τα
απεικόνισε και ο ποιητής Γκάτσος, ήταν
για το λαό της Θράκης μια πολιτική στάση
που ακολουθήθηκε βεβαίως από πολύ παλιά
και ώθησε πολλούς συγγενείς μας,
γνωστούς και φίλους στο να αναζητήσουν
καλύτερη ζωή στο εξωτερικό. Ση Γερμανία,
τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Αυστραλία, ακόμη
και εκεί όπου τελειώνει ο πλανήτης, στη
Νέα Ζηλανδία υπάρχουν Θρακιώτες,
άνθρωποι από τα χωριά του Έβρου. Τα
γραφεία μεταναστεύσεως, αιτήσεων
διαβατηρίων και λοιπών διευκολύνσεων,
που θυμούνται καλά οι παλιότεροι, αφού
τους εξασφάλιζε και το «κοντράτο» για τη
δουλειά στο εξωτερικό ήταν αναλογικά τα
περισσότερα από κάθε άλλη περιοχή της
Ελλάδας.
Ο
νομός Έβρου και γενικώς η Θράκη κατέχουν
αναλογικά με τον πληθυσμό τους την πρώτη
θέση στη μετανάστευση μαζί με την Ήπειρο
στη δεκαετία του 1960. Οικισμοί που
κράτησαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία
της χώρας και της περιοχής, ερημώθηκαν
και αποτέλεσαν μόνο χώρο κατοικίας
ηλικιωμένων και θερινών διακοπών για
τους μετανάστες. Χαρακτηριστικά, η
πατρίδα του μεγάλου Θρακιώτη ευεργέτη
Ευγενίδη, το χωριό Ευγενικό
Διδυμοτείχου έχει απωλέσει μέσα σε 30
χρόνια το 60% του πληθυσμού του. Η Θράκη
έχασε τα καλύτερα χέρια, όπως τώρα χάνει
τα καλύτερα μυαλά.
Η
μετανάστευση ως τακτική επίλυσης των
προβλημάτων έγινε κυρίαρχη στη Θράκη,
ολόκληροι οικισμοί
μετακόμισαν, διέξοδος που ενισχύθηκε
από μια μη αρεστή οικονομική και
κοινωνική πραγματικότητα.
Στις
αρχές της δεκαετίας του 1970 εμφανίζεται η
τάση μετανάστευσης
κατοίκων της περιοχής προς τα αστικά κέντρα και κυρίως για
την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και μετά
για την Αλεξανδρούπολη, την Ξάνθη, την
Κομοτηνή και τη Νέα Ορεστιάδα. Οι
Θρακιώτες έγιναν υπάλληλοι στις
βιοτεχνίες του κέντρου και θυρωροί στις
άθλιες πολυκατοικίες.
Τα
αποτελέσματα της «πολιτικής» για τη
Θράκη και η δημογραφική κατάρρευση
Η
Θράκη, μετά το μεγάλο κύμα μετανάστευσης
και την έλλειψη υποδομών, υπολείπεται σε
αναπτυξιακό σχεδιασμό, όσο και αν
αυτάρεσκα κάποιοι τονίζουν ότι ξεπέρασε
την ουραγό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Ήπειρο,
με κύρια χαρακτηριστικά έναν πρωτογενή
τομέα, που, παρότι έχει μεγάλες
δυνατότητες, φθίνει, δευτερογενή που
απέδωσε πολύ λιγότερο του αναμενόμενου
και ενισχύθηκε με «κίνητρα» που
απέδωσαν βιομηχανικά κουφάρια,
αδύναμο και κρατικοδίαιτο τριτογενή
τομέα, με την ανεργία να βρίσκεται σε
υψηλά επίπεδα.
Συγκεκριμένα
η ανεργία των νέων από 16 έως 24 χρόνων στο
νομό Έβρου είναι 65 %, στη Ροδόπη και την
Ξάνθη στο 17%, το
50% των νέων στο
Νομό Έβρου έχει ως πρώτη
προτεραιότητα το δημόσιο και μόνο 2%
δηλώνει την επιθυμία να εργαστεί στον
αγροτικό τομέα. Τα σεμινάρια στα
κρατικοδίαιτα ΚΕΚ, οι διορισμοί στη
συνοριοφυλακή και το στρατό με πενταετή
ή και επταετή θητεία, τα καζίνο και
τα απαρτχάιντ σχέδια για τη
Διανοσυνοριακή Ζώνη, τα χρυσωρυχεία
θανάτου και η ταπείνωση των νέων στα
διάφορα γραφεία βουλευτών, και (υποψηφίων)
νομαρχών και δημάρχων είναι η «αναπτυξιακή
πρόταση».
Οι
υποδομές προχωρούν με ρυθμούς που δεν
παραπέμπουν πουθενά στην ιστορία και,
όταν εγκαινιάζονται κάποια μέτρα δρόμου,
σιδηρόδρομου, αγωγού φυσικού αερίου με
ύφους αποικιοκράτη, οι κομματικοί και οι
(προκλητικά για την περιοχή) παχυλά
αμειβόμενοι υπάλληλοί τους παραδίδουν
έργα, που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
έχουν γίνει πριν 50 χρόνια. Η Εγνατία
είναι ένα παράδειγμα, αφού η ολοκλήρωσή
της παραπέμπεται συνεχώς στο μέλλον, από
το 1999, πήγαμε στο 2000, στο 2004 και στο 2006.
Και οι συνεχείς παρατάσεις αφενός
παραπέμπουν σε πρόκληση του κοινωνικού
συνόλου, αφετέρου, όταν ολοκληρωθεί
κάποτε η Εγνατία αυτή, δεν θα
ανταποκρίνεται στα φορτία.
Παράλληλα,
το δημογραφικό πρόβλημα της Θράκης,
εξελίσσεται σε αρνητικό παράγοντα και
αποτελεί τον κύριο ανασταλτικό
παράγοντα για την ανάπτυξη της περιοχής.
Ο ποσοτικά ανεπαρκής πληθυσμός της
περιοχής και οι δραστηριότητές του, δεν
συγκροτούν επαρκές και δυναμικό τοπικό
οικονομικό σύστημα, δηλαδή την
απαιτούμενη «κρίσιμη μάζα» για μια
ανάπτυξη αντίστοιχη των πόρων που έχουν
επενδυθεί και των προσδοκιών που έχουν
καλλιεργηθεί για την επόμενη δεκαετία.
Η
Θράκη, καταλαμβάνει το 6,5 % της συνολικής
έκτασης της χώρας, ωστόσο
ο πληθυσμός της δεν ξεπερνά το
3,3 % της χώρας. Με μόλις 39 κατοίκους ανά
τετραγωνικό χιλιόμετρο η Θράκη
εμφανίζεται ως η πλέον αραιοκατοικημένη
περιφέρεια της Ελλάδας. Τη δεκαετία
1960-1970 γεννήθηκαν στη Θράκη 40.112 παιδιά. Τη
δεκαετία 1970-1980 γεννήθηκαν 23.330 παιδιά.
Στη δεκαετία 1980-1990 έπεσαν ακόμη
περισσότερο και έφθασαν τις 12.000. Το 1991
στη γενική απογραφή ήταν μόνο 11.000 παιδιά.
Οι μαθητές του δημοτικού σχολείου στη
δεκαετία 1960-1970 ήταν στη Θράκη 22.000, τη
δεκαετία 1970-1980 ήταν 11.000, τη δεκαετία
1980-1990 ήταν μόλις 5.500 και το 1995 ήταν μόλις
4.000. Την ίδια στιγμή για πρώτη φορά,
σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, στην Ελλάδα οι θάνατοι ξεπέρασαν
τις γέννες. Ο δείκτης γεννητικότητας το
2001 ήταν 1,29 παιδιά ανά Ελληνίδα (Η Ισπανία
βρίσκεται στο 1,25 και η Ιταλία στο 1,24).
Από
τη Θράκη, ο νομός Έβρου αντιμετωπίζει το
μεγαλύτερο πρόβλημα. Στην απογραφή του
1991 στο νομό κατοικούσαν 143.791 κάτοικοι.
Δέκα χρόνια μετά, το 2001, υπήρχαν 144.023
κάτοικοι (232 περισσότεροι κάτοικοι και
αύξηση του 0,16%!). Στο
νομό δεν μπορεί να γίνει καμία αναφορά
για φυσική αύξηση του πληθυσμού και το
γεγονός ότι υπήρξε οριακή αύξηση
οφείλεται αποκλειστικώς στην εισροή
πληθυσμού από το εξωτερικό.
Η
πόλη του Διδυμοτείχου παρουσιάζει μια
αύξηση του πληθυσμού της με ποσοστό 8,28%,
ενώ ο Δήμος Διδυμοτείχου μια μείωση της
τάξης του 11,14%. Για δύο μόνο δημοτικά
διαμερίσματα έχουμε μια θετική εξέλιξη,
και δεν είναι τυχαίο ότι το ένα ανήκει
στο Δήμο Αλεξανδρούπολης και είναι η
Μάκρη (με 1.434 το 1991 και 1.684 κατοίκους το
2001) και το άλλο ανήκει στο Δήμο
Τραϊανούπολης και είναι η Άνθεια (με 1.154
το 1991 και 1.332 κατοίκους το 2001). Αν
εξαιρέσουμε τρία με πέντε ακόμη χωριά, η
συνολική εικόνα για τα χωριά του νομού
είναι άκρως αρνητική.
Αυτή
η εικόνα δεν μπορούσε παρά να
χαρακτηρίζει και τα χωριά του Τριγώνου,
στα σύνορα Ελλάδας-Βουλγαρίας-Τουρκίας.
Το 1991 οι κάτοικοι ήταν 8.706. Το 2001
μειώθηκαν σε 6.537 και είναι λιγότεροι
κατά 2.169 άτομα. Από το 1961 ως το 2001, ο
πληθυσμός του Τριγώνου γνωρίζει μια
μείωση της τάξης του 51,53%. Από 13.484
κατοίκους μετράει σήμερα 6.537. Η μείωση
της δεκαετίας 1991-2001 φτάνει στο 24,91%. Το
χαμηλότερο ποσοστό μείωσης είναι το 12,92%
για την Ελιά και το υψηλότερο είναι το
49,17% για τα Πετρωτά.
Τα
Πετρωτά είναι το χωριό που παρουσιάζει
την πλέον αρνητική εξέλιξη της 40ετίας με
ποσοστό 82,24%! Από τους 1.740 κατοίκους το 1961,
έφτασε το 2001 να αριθμεί μόλις 309.
Ακολουθούν τα Μαράσια με 72,24%, το Σπήλαιο
με 59,74%, ο Πεντάλοφος με 55,98% και ο Άρζος με
55,87%. Μέσα σ’ αυτήν την 40ετία το Τρίγωνο
έχασε συνολικά 6.952 κατοίκους.
Εξήντα
χιλιάδες άτομα, μόνο από τον Έβρο, ζουν
στη Γερμανία και άλλοι τόσοι στα μεγάλα
αστικά κέντρα της χώρας μας, Αθήνα και
Θεσσαλονίκη. Έρευνα των
μαθητών του γυμνασίου Ποιμενικού του
νομού Έβρου, η οποία έγινε το 1999,
έδειξε ότι η αναλογία εργαζομένων
συνταξιούχων είναι 2 προς 1, ενώ η μείωση
του πληθυσμού του νομού, τα τελευταία
χρόνια έχει φθάσει μέχρι και το 11%. Σε
σύνολο 16 χωριών του Τριγώνου
λειτουργούσαν 7 δημοτικά σχολεία με
μέσο όρο μαθητών κάτω από 40. Το 2001 τα
σχολεία που λειτουργούσαν ήταν 3.
Σύμφωνα με στοιχεία της νομαρχίας
Έβρου (1998), το
φαινόμενο της μείωσης των μαθητών
πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, συναντάται σε
όλη την περιοχή. Στο Δήμο
Αλεξανδρούπολης ο αριθμός των μαθητών
μειώθηκε κατά 315 από το 1990 μέχρι σήμερα (ποσοστό
-8,83%). Οι μεγαλύτερες απώλειες όμως
καταγράφτηκαν στους Δήμους Μεταξάδων,
Νέας Βύσσας και Τριγώνου όπου οι μαθητές
μειώθηκαν κατά 52,83%, 46,17%, 42,65% αντίστοιχα.
Σε σημαντικό βαθμό έχει μειωθεί ο
αριθμός των μαθητών του δημοτικού και σε
άλλους δήμους του νομού, όπως στις Φέρες,
την Νέα Ορεστιάδα, το Διδυμότειχο, τη
Σαμοθράκη, τον Κυπρίνο.
Σ΄αυτά
τα δημογραφικά δεδομένα θα πρέπει να
προστεθεί η υστέρηση που παρουσιάζουν
τα σχολεία της περιοχής αλλά και όλης
της χώρας. Σύμφωνα με στοιχεία για την
εκπαίδευση που έδωσε η Ομοσπονδία
Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης, το 2002
αποφοίτησαν από τα λύκεια 78.000 μαθητές,
ενώ πριν τρία χρόνια ο αριθμός έφτανε
τις 117.000. Παράλληλα ο αριθμός των μαθητών
που αποτυγχάνουν στις εξετάσεις της Β΄
λυκείου είναι αυξημένος καθώς το
ποσοστό αποτυχίας φέτος έφτασε το 12,2% σε
σχέση με το 8% του 2001. Παρόμοια εικόνα
παρουσιάζόυν τα στοιχεία για τη Γ΄
λυκείου αφού φέτος το ποσοστό αποτυχίας
ανήλθε στο 4,7% έναντι 1,9%. Ωστόσο αυτό που
πρέπει να σημειωθεί είναι ότι
διευρύνονται οι εκπαιδευτικές και
κοινωνικές ανισότητες σε επίπεδο
λυκείου καθώς και στην πρόσβαση στην
τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σύμφωνα με τα
στοιχεία, στη Σαμοθράκη εμφανίζεται
το μεγαλύτερο ποσοστό αποτυχίας
στη Β΄ λυκείου πανελλαδικώς, με
ποσοστό 58,8%. Την ίδια στιγμή στην Αττική, και
συγκεκριμένα στο Χολαργό, φτάνει μόλις
στο 6,2% και στην
περιοχή του Παπάγου στο 4,5%.
Για τη μελλοντική
Θράκη
Το
σχέδιο ανάπτυξης της Θράκης θα έπρεπε να
περιλαμβάνει την άρση της απομόνωσης
και την αξιοποίηση της θέσης της στο νέο
περιβάλλον της ανατολικής Ευρώπης και
του Ευξείνου Πόντου, τις υποδομές, την
αγροτική ανάπτυξη. Η κατάσταση στην
οποία βρίσκεται σήμερα η ελληνική και
ειδικότερα η θρακική ύπαιθρος, με τη
συνεχή κατάπτωση και υποβάθμιση της
γεωργίας σε μια κατ’ εξοχήν αγροτική
χώρα, δεν είναι και η καλύτερη εικόνα.
Από την άλλη οι αγρότες της περιοχής
ληστεύθηκαν από την ανάπτυξη διαμέσου
του χρηματιστηρίου, από μια κατάσταση
στην οποία οδηγήθηκε η Ελλάδα-τζογαδόρος.
Ωστόσο
σήμερα όσο ποτέ άλλοτε απαιτείται,
παράλληλα με τα μέτρα που προτείνονται
από τις μελέτες, τους επιστήμονες, να
αναληφθούν σοβαρές πρωτοβουλίες στο
πεδίο της πολιτικής, δηλαδή οι Θρακιώτες
να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την
ιδιαίτερη πατρίδα τους. Να αναδείξουν
προτάσεις αλλά κυρίως τα υποκείμενα για
μία άλλη πορεία της περιοχής. Η πολιτική
για τη Θράκη είναι το ζητούμενο σήμερα,
διαφορετικά αυτός ο χώρος της
Μυθολογίας και της Ιστορίας τα επόμενα
χρόνια θα διοικείται από ανθρώπους που
σκέπτονται το θώκο και την (κομματική-πολιτική)
επιβίωσή τους και θα κατοικείται μόνο
από πενταετείς, συνοριοφύλακες και
ηλικιωμένους.