Κύπρος

Πύρρειος νίκη

Το μη χείρον, βέλτιστον…

Του Θωμά Στεφ. Σάρα

            ΟΙ γρήγορες αλλαγές σ’ έναν κόσμο, ο οποίος διακατέχεται από το άγχος των «νέων ιδεών και της παγκοσμιοποίησης», όπως ήταν επόμενο, δεν άφησαν ανεπηρέαστη ούτε και τη διοίκηση της Άγκυρας.

            Οι πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις και το «φούντωμα της παγκόσμιας επανάστασης» των Αράβων με τη μάσκα και χλαμύδα του ισλαμισμού αποτέλεσαν το μεγαλύτερο εφιάλτη των στρατοκρατών της Τουρκίας και των πολιτικών τους οργάνων, καθώς διαπίστωναν ότι κινδύνευε να χαθεί μια και για πάντα το τελευταίο «τρένο της σωτηρίας», η Ευρωπαϊκή Ένωση.

            Τα φοβερά ερωτήματα, ωστόσο, που συνέχισαν να απασχολούν την Άγκυρα, ήταν το εάν και κατά πόσον θα έπρεπε να αποδεχθεί «αλλαγές» νομοθετικές, οι οποίες θα μπορούσαν να υποθάλψουν και ενθαρρύνουν τα διάφορα διασπαστικά κινήματα της χώρας. Πέραν τούτου, όμως, ένα σπουδαίο πρόβλημα, το οποίο πραγματικά δημιουργούσε ένα αδιέξοδο, ήταν εκείνο της Κύπρου, για το οποίο τόσο οι στρατοκράτες της Άγκυρας όσο και ο Τουρκοκύπριος Ραούφ Ντενκτάς δεν φαίνονταν διατεθειμένοι να αποδεχθούν οποιονδήποτε συμβιβασμό.

            Παρ’ όλ’ αυτά, και σε μια προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων, η Άγκυρα νωρίς τον Αύγουστο του 2002 προχώρησε σε μια πραγματικά θεαματική ενέργεια, περνώντας ένα ολόκληρο πακέτο αλλαγών, προκειμένου να ικανοποιήσει τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Το μέτρο απέβλεπε καθαρά στο πώς θα είχε περισωθεί η αίτηση της Τουρκίας για συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

            Οι εξελίξεις αυτές χαιρετίσθηκαν με ενθουσιασμό τόσο από τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών όσο και την κυπριακή ηγεσία. Σαν ένα «θετικό βήμα» τις χαρακτήρισε ο πρόεδρος του νομοθετικού σώματος της Κύπρου Χριστόφιας, ο οποίος παρέμεινε σκεπτικός στο εάν και κατά πόσον αυτές οι αλλαγές στη νομοθεσία της Άγκυρας θα σήμαιναν και κάποια διαφοροποίηση στις θέσεις της έναντι του Κυπριακού. «Εμάς μας ενδιαφέρει το δικό μας πρόβλημα και η στάση της Τουρκίας πάνω στο δικό μας πρόβλημα και στο παρόν τουλάχιστον στάδιο δεν διαπιστώνω την οποιαδήποτε αλλαγή σε σχέση με το Κυπριακό», πρόσθεσε.

            Οι μέρες, που ακολούθησαν, ήταν έντονες και γεμάτες από διπλωματικές μετακινήσεις μεταξύ Αθηνών και Λευκωσίας, προκειμένου να ξεκαθαριστούν όλα τα ενδεχόμενα παρερμηνειών. Η τουρκοκυπριακή πλευρά συνέχισε στην έμμονη απαίτησή της για την αναγνώριση ύπαρξης δύο χωρών στο νησί και παραδοχή των «πραγματικοτήτων».

            Από τη Λευκωσία ο προεδρεύων της βουλής τόνισε την ανάγκη για τη διεθνή κοινότητα να ξεκαθαρίσει προς την τουρκική και τουρκοκυπριακή κοινότητα ότι δεν είναι δυνατό να συνεχισθεί η κωλυσιεργία από μέρους του Ραούφ Ντενκτάς ή την ανοχή παραγνώρισης των περί Κύπρου ψηφισμάτων του ΟΗΕ.

            Η Ευρώπη από τη δική της σκοπιά έδειξε διατεθειμένη να ενθαρρύνει τις δύο πλευρές να προχωρήσουν σε υποχωρήσεις, ώστε να επιτευχθεί λύση στο Κυπριακό, η οποία θα βοηθήσει για να ενταχθεί μια ενωμένη Κύπρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

            Σε τέλεια αντίθεση, ωστόσο, με τις ελπίδες των Ελληνοκυπρίων (Ε/Κ) πολιτικών η τουρκοκυπριακή (τ/κ) πλευρά προχώρησε στην πραγματοποίηση έργων μέσα στην ουδέτερη ζώνη, σε μια εμφανή προσπάθεια πρόκλησης της κοινής γνώμης. Η Λευκωσία, από τη δική της πλευρά, επέμεινε ότι έχει λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα και έχει προβεί στις ενδεδειγμένες ενέργειες για την αποκατάσταση του status quo στην περιοχή της Πύλας.

            Από τη δική του πλευρά, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Γλαύκος Κληρίδης, τόνισε ότι εκείνο που αναμένεται από το γενικό γραμματέα (γ.γ.) του ΟΗΕ είναι μια προσπάθεια για να τονισθεί ότι υπάρχει ακόμη μια ευκαιρία («ένα παράθυρο», όπως ακριβώς το χαρακτήρισε) για το Κυπριακό, το οποίο δεν θα πρέπει να αφεθεί να κλείσει, αλλά να βρεθεί λύση.

ΗΠΑ: Εμμονή στη λύση

            Οι ΗΠΑ παραμένουν δεσμευμένες στην υποστήριξή τους απέναντι στη διαδικασία των Ηνωμένων Εθνών για την εξεύρεση μιας δίκαιης και διαρκούς λύσης στο Κυπριακό. Αυτά αναφέρει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζορτζ Μπους, στη διμηνιαία έκθεσή του για το Κυπριακό, που υπέβαλε στον πρόεδρο του Κογκρέσου και εκείνο της επιτροπής εξωτερικών σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας. Σύμφωνα με την έκθεση, «οι απευθείας συνομιλίες μεταξύ του Ε/Κ ηγέτη, Γλαύκου Κληρίδη, και του Τ/Κ, Ραούφ Ντεντάς, συνεχίζονται, παρόλο που οι ηγέτες απέτυχαν να επιτύχουν το δεδηλωμένο στόχο τους για μια συνολική διευθέτηση μέχρι τον Ιούνιο του 2002».

            Παράλληλα, το ίδιο διάστημα, άρχισε να αλλάζει το διπλωματικό σκηνικό της διεθνούς κοινότητας και κυρίως της Ευρώπης έναντι της Κύπρου και των προβλημάτων της, ενώ η Τουρκία εισερχόταν σε μια περίοδο αβεβαιότητας πολιτικής λόγω του προεκλογικού πυρετού, που είχε καταλάβει τη χώρα. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου της Ελλάδας, Χρήστου Πρωτόπαπα, «οι τουρκικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου αποτελούν μια ευνοϊκή εξέλιξη, διότι έδειξαν στη διεθνή κοινότητα ότι η Τουρκία είναι σε αδυναμία να χειριστεί το Κυπριακό, και άρα η αναβολή της ένταξης δεν εμφανίζεται τώρα λογική».

            Η πρωτοφανής ενέργεια, εξάλλου, της Άγκυρας να επιτύχει την ψήφιση των μεταρρυθμίσεων από το εθνικό της κοινοβούλιο μέσα σε μηδαμινό χρόνο πραγματικά εντυπωσίασε, χωρίς ωστόσο να δημιουργήσει κάποιες συνθήκες ουσιαστικές προς την κατεύθυνση της πορείας της προς την Ευρώπη.

            Θα πρέπει να σημειωθεί ότι καθ’ όλη αυτή τη χρονική διάρκεια οι δύο ηγέτες του νησιού, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο Τ/Κ Ραούφ Ντενκτάς, συνέχισαν τις κατ΄ιδίαν συναντήσεις τους στην προσπάθεια εξεύρεσης κοινά αποδεκτής λύσης του κυπριακού προβλήματος.

            Με γραπτή δήλωσή του ο ειδικός απεσταλμένος της Βρετανίας για το Κυπριακό, Λόρδος Χάνεϊ, κάνει ξεκάθαρο ότι η βρετανική κυβέρνηση θα καταβάλει κάθε προσπάθεια για να διασφαλίσει την επιτυχία της διαδικασίας για διευθέτηση του Κυπριακού.

            Ακολούθησε η συνάντηση των δύο ηγετών με το γ.γ. του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν, στο Παρίσι. Και η συνάντηση αυτή, όμως, δεν φαίνεται να επέτυχε κάποια αλλαγή στη νοοτροπία του Τ/Κ ηγέτη, ο οποίος παρέμεινε στις απαιτήσεις του για την αναγνώριση των κατεχομένων από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις ως κρατικής οντότητας. Η μόνη συμφωνία, που φάνηκε ότι προέκυψε από αυτή τη συνάντηση, ήταν η δημιουργία δύο επιτροπών τεχνοκρατών των δύο πλευρών για τη μελέτη και συζήτηση προβλημάτων «κοινού προβληματισμού».

            Σχολιάζοντας τις συναντήσεις του αυτές ο Κόφι Ανάν τις χαρακτήρισε ως ¨ειλικρινείς και κατά κάποιον τρόπο χρήσιμες», μολονότι δεν έσπασαν το αδιέξοδο.

            Σύμφωνα, εξάλλου, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο της Κυπριακής Δημοκρατίας, υπήρξαν ορισμένα σημεία σμίκρυνσης των διαφορών των απόψεων των δύο πλευρών. Ο ομιλητής έφερε σαν παράδειγμα το θέμα των εξουσιών της κεντρικής κυβέρνησης και των εξουσιών των ομόσπονδων κρατιδίων.

            Με δικές του δηλώσεις, ο Τ/Κ ηγέτης, Ραούφ Ντενκτάς, επανέλαβε ότι οι Τ/Κ δεν πρόκειται να παραιτηθούν από την πολιτεία, την ισότητα και την κυριαρχία των κατεχομένων, και ότι ουδέποτε θα ανεχθούν την «ελληνοκυπριακή διοίκηση» σαν νόμιμη διοίκηση ολόκληρου του νησιού. Σύμφωνα μάλιστα με το πρακτορείο ειδήσεων «Ανατολή», ο Τ/Κ ομιλητής τόνισε ότι είναι ευχαριστημένος με τις επαφές του στο Παρίσι, και πρόσθεσε: «Μπορώ να σας διαβεβαιώσω με ευχαρίστηση ότι ο Κληρίδης δεν ισχυρίσθηκε κατά τη συνάντηση ότι ο ίδιος ήταν η κυβέρνηση των Τ/Κ κι ακόμη πρόσθεσε ότι θα κάνει το καλύτερο δυνατό για να δημιουργήσει μια κοινή κυβέρνηση» (2/8/02).

            Παρ’ όλ’ αυτά, οι δύο ηγέτες συνέχισαν να συναντιούνται στα πλαίσια των απευθείας συνομιλιών τους για την εξεύρεση λύσης.

            Με δηλώσεις του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή η Κύπρος από την ΕΕ επί τη βάσει των ισχυουσών συνθηκών και υπήρξε η υπόδειξη της απόρριψης της ένταξης από τους 15. Απαντώντας ο επίτροπος αρμόδιος για τη διεύρυνση, Γκούντερ Φερχόιγκεν, χαρακτήρισε την ερμηνεία ως εσφαλμένη και τόνισε ότι η κυπριακή κυβέρνηση είναι η μόνη αναγνωρισμένη διεθνώς και η μόνη που μπορεί να εκπροσωπεί ολόκληρο το νησί.

            Στο προσκήνιο των διπλωματικών ζυμώσεων η κυπριακή κυβέρνηση προχώρησε στην έγγραφη κατάθεση των απόψεών της σε απάντηση στις επίσης έγγραφες προτάσεις του Τ/Κ ηγέτη, Ραούφ Ντενκτάς. Κάτω από το φως αυτών των εξελίξεων συνεχίσθηκαν οι συζητήσεις μεταξύ των δύο ηγετών των «κοινοτήτων» του νησιού. Οι συζητήσεις αυτές, σύμφωνα με τον κυβερνητικό επίτροπο, περιστράφηκαν γύρω από το θέμα της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας του κεντρικού κράτους και στο εδαφικό.

            Με την ολοκλήρωση και αυτού του κύκλου των συναντήσεων, σύμφωνα με πληροφορίες του ΚΥΠΕ, στις συναντήσεις των δύο ηγετών με το γ.γ. του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν, πρόκειται να συζητηθεί το εδαφικό.

            Με δικές του δηλώσεις ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Ελλάδας, Πάνος Μπεγλίτης, επισήμανε ότι οι κύριοι Γ. Παπανδρέου και Α. ντε Σότο συναντιούνται σε μια πραγματικά σημαντική περίοδο για το Κυπριακό.

            Σχετικά με τις απαντήσεις του Έλληνα υπ. Εξ. στη Νέα Υόρκη με τον Αμερικανό ομόλογό του, Κόλιν Πάουελ, ο ομιλητής περιορίσθηκε να πει ότι η ελληνική πλευρά συγκρατεί τη βούληση της διεθνούς κοινότητας να συναεχίσει τις προσπάθειες διευθέτησης του Κυπριακού έως τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στην Κοπεγχάγη. Σύμφωνα με τον ομιλητή, ο Αμερικανός υπ. Εξ. διαβεβαίωσε τον κ. Παπανδρέου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σταθερά προσηλωμένες στην ανάγκη διευθέτησης του Κυπριακού και ζητούν από την τουρκική πλευρά να συνεισφέρει για την εξεύρεση λύσης.

            Όσο για τις θέσεις του Ραούφ Ντενκτάς, ο κ. Μπεγλίτης επισήμανε κατηγορηματικά ότι στο έγγραφο αυτό οι απόψεις της τ/κ πλευράς παραμένουν αναλλοίωτες, και επομένως δεν συζητούνται τόσο από την ε/κ όσο και την ελληνική πλευρά, άπαξ και είναι έξω από τα πλαίσια των αποφάσεων του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας.

            Από τη δική του πλευρά ο υπ. Εξ. Κύπρου, Ιωάννης Κασουλίδης, τόνισε ότι κανένας από τους συνομιλητές του «δεν θεώρησε το έγγραφο του Τ/Κ ηγέτη, Ραούφ Ντενκτάς, ως έγγραφο πάνω στο οποίο μπορεί κάποιος να στηριχθεί για να σπάσει το αδιέξοδο για τη λύση του Κυπριακού».

            Σχολιάζοντας τις δηλώσεις του Έλληνα πρωθυπουργού, Κώστα Σημίτη, ότι το Κυπριακό αποτελούσε εθνική υπόθεση για την Ελλάδα, ο Τ/Κ ηγέτης χαρακτήρισε σαν μεγάλο σφάλμα την παρεμβολή της ΕΕ στο Κυπριακό. «Μόνον η ε/κ πλευρά», τόνισε ο ομιλητής, «ζήτησε να ενωθεί με την ΕΕ», και πρόσθεσε ότι εάν δεν υπήρχε αυτή η εξέλιξη, οι διαπραγματεύσεις μέχρι τώρα θα είχαν πάρει τελείως διαφορετική εικόνα (“Cumhuriyet” 20/9/02).

            Ενισχύοντας τις απόψεις Ντενκτάς, εξάλλου, ο επιτελάρχης των στρατιωτικών δυνάμεων ξηράς της Τουρκίας, στρατηγός Aytac Yalman, με την ευκαιρία επίσκεψής του στα κατεχόμενα, απείλησε με «μόνιμη κρίση» στην ανατολική Μεσόγειο εάν η ΕΕ αποδεχθεί το διαιρημένο νησί σαν μέλος της. Το ίδιο διάστημα αεροσκάφη των ενόπλων δυνάμεων της Τουρκίας άρχισαν να παραβιάζουν το FIR Αθηνών και τον εθνικό εναέριο χώρο της Ελλάδας. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, 23 σχηματισμοί από 50 περίπου τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη «έδωσαν ρεσιτάλ θράσους κατά μήκος του Αιγαίου».

Αλβάρο ντε Σότο

            Την εκτίμηση ότι υπάρχει «σαφής πιθανότητα» για διευθέτηση του Κυπριακού διατύπωσε ο ειδικός σύμβουλος του γ.γ. του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Αλβάρο ντε Σότο. «Θεωρώ ότι η διευθέτηση του προβλήματος εξακολουθεί να είναι μια σαφής πιθανότητα», τόνισε ο διπλωμάτης, και πρόσθεσε ότι «εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλα χάσματα, που συνεχίζουν να διαιρούν τις δύο πλευρές, αλλά ο γενικός γραμματέας κι εγώ είμαστε πεπεισμένοι ότι είναι δυνατό να γεφυρωθούν».

            Παρ’ όλ’ αυτά, η πραγματικότητα ήταν τελείως διαφορετική. Στο εσωτερικό της κυπριακής διοίκησης ξέσπασαν σκάνδαλα διαφθοράς με αποτέλεσμα να παραιτηθούν οι υπουργοί Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, Νίκος Κόσης, και ο αρχηγός της Αστυνομίας, Ανδρέας Αγγελίδης.

            Κάτω από αυτές τις πραγματικότητες πανηγύρισε η Κύπρος την 42η επέτειο της ανεξαρτησίας της.

            Στο ειδικό μήνυμά του ο πρόεδρος Κληρίδης επισήμανε την ανάγκη για τη μεγαλύτερη δυνατή ενότητα στο εσωτερικό και προειδοποίησε ότι δεν υπάρχει η πολυτέλεια για λάθη τους προσεχείς μήνες. Αναφερόμενος στις τουρκικές απειλές, τόνισε ότι η Δημοκρατία συνεχίζει αθόρυβα την ενίσχυσή της και πρόσθεσε ότι η Κύπρος προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο.

            Σύμφωνα με τον πρόεδρο, «η εξεύρεση λύσης δεν εξαρτάται μόνο από εμάς», αλλά «η λύση εξαρτάται και από την τουρκική πλευρά, η οποία, όπως ήδη διαπιστώνει ο διεθνής παράγοντας, εξακολουθεί να παραμένει προσκολλημένη σε ακραίες και απαράδεκτες θέσεις, που βρίσκονται σε σύγκρουση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών».

            Από τη δική της πλευρά η Άγκυρα προχώρησε στη δημιουργία νέων «πραγματικοτήτων» βαπτίζοντας τους Τ/Κ ως Τούρκους πολίτες, προσφέροντάς τους την τουρκική υπηκοότητα, και απειλώντας με προσάρτηση των κατεχομένων.

            Αντιδρώντας σ’ αυτές τις κινήσεις η Αθήνα προειδοποίησε με δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου ότι, εάν κάποιος θελήσει να εγείρει εμπόδια στην ένταξη της Κύπρου, τότε η στάση της Ελλάδας «θα είναι ιδιαίτερα αποφασιστική».

            Στην Άγκυρα, με δικές του δηλώσεις, ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, Μπουλέντ Ετζεβίτ, δήλωσε ότι «οι Ε/Κ μπορεί να ενταχθούν μόνοι τους. Όσο κι αν αυτό δεν μας αρέσει, δεν πρόκειται να χαλάσουμε τον κόσμο». Ήταν η πρώτη φορά που Τούρκος αξιωματούχος άρχισε να χαμηλώνει τους τόνους.

Γιώργος Παπανδρέου: Καμιά προσέγγιση

            Με δηλώσεις του ο υπ. Εξ. της Ελλάδας, Γιώργος Παπανδρέου, άφησε να φανεί η απαισιοδοξία του για το ενδεχόμενο εξεύρεσης λύσης στο Κυπριακό μέχρι τις τουρκικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου ή και τη σύνοδο κορυφής της Κοπεγχάγης στις 12 του ίδιου μήνα. Μιλώντας στην αρμόδια επιτροπή της βουλής, ο Έλληνας υπ. Εξ. πρόσθεσε ότι ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν, έχει καταρτίσει ένα εναλλακτικό, ειρηνευτικό σχέδιο σε περίπτωση που οι Κληρίδης και Ντενκτάς δεν βρουν κοινό στόχο.

            Τις εκτιμήσεις αυτές του υπ. Εξ. της Ελλάδας επιβεβαίωσε στη Νέα Υόρκη, όπου βρέθηκε για τη συνάντησή του με τον Κόφι Ανάν, και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γλαύκος Κληρίδης, ο οποίος τόνισε στους δημοσιογράφους ότι «δεν υπάρχει τίποτε που να μας κάνει να πούμε ότι έχει αλλάξει η πολιτική της Τουρκίας στο Κυπριακό, όσον αφορά τη λύση».

            Ο Κύπριος πρόεδρος είχε διαδοχικές συναντήσεις με εκπροσώπους της Βρετανίας και των ΗΠΑ. Από τις συζητήσεις που ακολούθησαν «επιβεβαιώθηκε η γενική εντύπωση ότι δεν αναμένονταν εκπλήξεις από αυτές τις συναντήσεις», όπως τόσο ξεκάθαρα τόνισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κύπρου.

            Με τις νέες διαμορφώσεις στην ευρωπαϊκή κυρίως σκηνή ο Τ/Κ ηγέτης, Ραούφ Ντενκτάς, δήλωσε στον ανταποκριτή της «Χουριέτ» στη Νέα Υόρκη ότι «αν η ΕΕ δεχθεί την ελληνική Κύπρο στις τάξεις της το Δεκέμβριο, οι διαπραγματεύσεις για το μέλλον της νήσου θα τερματισθούν», και πρόσθεσε ότι «παρόμοια απόφαση αποτελεί μέγα σφάλμα, που θα δηλητηριάσει τις προσπάθειες του ΟΗΕ για λύση του Κυπριακού».

            Παρόμοιες ήταν και οι δηλώσεις του απεσταλμένου της Άγκυρας στη Νέα Υόρκη, πρέσβη Αλπάν. Είναι βέβαιο ότι οι ραγδαίες εξελίξεις του Κυπριακού σε σχέση με την ΕΕ ανέτρεψαν τελείως τις βάσεις της τουρκικής διπλωματίας στο Κυπριακό.

            Σε συνέντευξή του στο “Spiegel” ο Ευρωπαίος επίτροπος για τη διεύρυνση, Φερχόιγκεν, αφήνει να διαφανεί η πιθανότητα ότι η Τουρκία δεν καλύπτει τα κριτήρια που τέθηκαν για την αποδοχή της και πρόσθεσε ότι η Τουρκία δεν έλαβε τα απαραίτητα μέτρα για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών της ιδρυμάτων.

            Την ίδια μέρα ο Τ/Κ ηγέτης, Ραούφ Ντενκτάς, δήλωνε ότι λόγω κάποιας εγχείρησης στην καρδιά του ήταν υποχρεωμένος να ακυρώσει τις προγραμματισμένες συναντήσεις του για το Κυπριακό. Ήταν άλλη μια ένδειξη της αρνητικής θέσης της Άγκυρας στις νέες εξελίξεις.

            Η μοναδική θετική εξέλιξη των επαφών της Νέας Υόρκης είναι η αποδοχή των δύο πλευρών της ανάγκης για τη δημιουργία επιτροπών τεχνοκρατών για τη συζήτηση θεμάτων κοινού προβληματισμού.

            Σχετική με τη δημιουργία των επιτροπών είναι και η δήλωση του κ. Ανάν, η οποία αναφέρει: «Έχω συμπληρώσει σήμερα το απόγευμα δύο ημέρες εντατικών διαβουλεύσεων για το Κυπριακό με την Α.Ε. τον κ. Γλαύκο Κληρίδη, τον Ε/Κ ηγέτη, και την Α.Ε. τον κ. Ραούφ Μτενκτάς, τον Τ/Κ ηγέτη. Χαίρομαι να αναφέρω ότι, από τότε που συνάντησα τους δύο ηγέτες στο Παρίσι, έχουν εστιάσει την προσοχή τους στα θέματα που τους υπέδειξα, και υπήρξε μια ενθαρρυντική προσπάθεια να εξερευνηθούν τρόποι, ώστε να γεφυρωθούν οι διαφορές ρεαλιστικά.

            «Εδώ στη Νέα Υόρκη προσπάθησα να αποκρυσταλλώσω για τους δύο ηγέτες έναν τρόπο, με τον οποίο θα μπορούσαν να προωθήσουν τις συνομιλίες τους, για να σμικρύνουν ακόμη περισσότερο τις διαφορές τους με την ενεργό βοήθεια του ειδικού μου συμβούλου, κ. Αλβάρο ντε Σότο. Ως μέρος της προσπάθειάς τους να γεφυρώσουν τις διαφορές ρεαλιστικά, οι δύο ηγέτες έχουν αποφασίσει να δημιουργήσουν δύο ad hoc διμερείς τεχνικές επιτροπές, για να αρχίσουν δουλειά αμέσως σε σημαντικά τεχνικά ζητήματα. Ο σκοπός αυτών των επιτροπών είναι να κάνουν συστάσεις σε τεχνικά θέματα χωρίς προκατάληψη προς τις θέσεις των δύο ηγετών, στις βασικές πτυχές. Η εργασία τους θα είναι υπό συνεχή διαπραγμάτευση και θα εστιασθεί στις συμφωνίες και στους μελλοντικούς κοινούς κρατικούς νόμους. Τα Ηνωμένα Έθνη θα βοηθήσουν τα μέρη σε αυτή την εργασία…».

            Σχολιάζοντας τα γεγονότα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας δήλωσε ότι στις συναντήσεις της Νέας Υόρκης δεν διαφάνηκε να υπάρχει γεφύρωση των βασικών θέσεων των δύο πλευρών στα κύρια σημεία του Κυπριακού.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Όχι στην Τουρκία

            Παρά τις απειλές και την επίδειξη άρνησης από την Άγκυρα στις υποδείξεις της διεθνούς κοινότητας για κάποιο συμβιβασμό στο Κυπριακό και παρά τις πιέσεις της Ουάσιγκτον προς όφελος της Άγκυρας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει την Κύπρο έτοιμη για συμμετοχή στην Ένωση, και επιβεβαιώνει ότι η μη επίλυση του προβλήματος σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να σταματήσει τη Δημοκρατία από το να γίνει μέλος της Ένωσης. Απεναντίας, η έκθεση «κλείνει» οριστικά την ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας, άπαξ και η χώρα δεν εκπληρώνει τα απαραίτητα πολιτικά κριτήρια.

            Η έκθεση, όπως ήταν επόμενο, ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων από την πλευρά της Άγκυρας. Με δηλώσεις του ο πρωθυπουργός της χώρας, Μπουλέντ Ετζεβίτ, προσπάθησε να «διασκεδάσει» τις εντυπώσεις της κοινής γνώμης της χώρας, λέγοντας ότι η πλήρης συμμετοχή της Τουρκίας στην ΕΕ δεν θα πρέπει να καθυστερήσει περισσότερο χρόνο. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Μεσούτ Γιλμάζ, δήλωσε ότι μεγαλύτερη σπουδαιότητα από την έκθεση έχει η σύνοδος του Δεκεμβρίου, υπονοώντας ότι με αυτήν η Τουρκία θα γίνει δεκτή.

            Όσο για τις απειλές της Τουρκίας, ότι θα προχωρήσει σε προσάρτηση του κατεχόμενου μέρους του νησιού, απαντώντας ο εισηγητής της έκθεσης της ΕΕ, Ζακ Πόος, δήλωσε ότι, εάν η Τουρκία προσαρτήσει το κατεχόμενο μέρος της Κύπρου, μπορεί να ξεχάσει την ένταξή της στην ΕΕ.

            Τα συνταρακτικά γεγονότα για την Άγκυρα, σε περίοδο μάλιστα εκλογική, δημιούργησαν ένα κλίμα πανικού. Η κυβέρνηση Ετζεβίτ στράφηκε στη μεγάλη σύμμαχό της, την Ουάσιγκτον, για παρεμβολή και βοήθεια. Σχολιάζοντας, ωστόσο, την ενέργεια ο εκπρόσωπος της ΕΕ, Jonathan Faull, δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ δεν μπορούν να παρέμβουν στη διαδικασία της επέκτασης της ΕΕ, άπαξ και δεν είναι μέλος». Σύμφωνα με ειδησεογραφία της «Τουρκιγιέ» (11/10/02), ο ομιλητής τόνισε ότι «οι Αμερικανοί τονίζουν τη σπουδαιότητα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Τη σπουδαιότητά τους όμως αυτή τη γνωρίζουμε και εμείς».

            Από την πλευρά της Άγκυρας, δηλώσεις του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας ανέφεραν ότι «τα σχέδια της ΕΕ για την αποδοχή της ελληνικής Κύπρου είναι παράνομα».

            Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Χουριέτ» (12/10/02) το υπ. Εξ. της Τουρκίας κατηγορούσε την ΕΕ με γραπτή ανακοίνωσή του, ότι παραβλέπει τις διεθνείς συνθήκες, οι οποίες αφορούν την Κύπρο, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της Ζυρίχης του 1959 και εκείνων του Λονδίνου του 1960, η οποία έδωσε στην Τουρκία το δικαίωμα παρεμβολής.

            Με δικές του δηλώσεις, εξάλλου, ο υπ. Εξ. Τουρκίας, Σούκρα Σινά Γουρέλ, στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (11/10/02) τόνισε ότι «η ΕΕ διαιρεί το νησί μόνιμα» και υποχρεώνει την Τουρκία να οικοδομήσει ένα κοινό μέλλον με το κατεχόμενο τμήμα του νησιού.

            Παρ’ όλ’ αυτά, με δικές του δηλώσεις, ο ειδικός σύμβουλος του γ.γ. του ΟΗΕ, Αλβάρο ντε Σότο, επέμεινε πως «δεν έχουν χαθεί τα πάντα». Ο ομιλητής πρόσθεσε ακόμα ότι είναι απαραότητη ανάγκη οι δύο επιτροπές ad hoc, που είχαν συμφωνηθεί παρουσία του Κόφι Ανάν, να αρχίσουν να εργάζονται ή και να ενεργοποιηθούν.

            Μετά το πέρας των επαφών, που είχε στην Άγκυρα ο ντε Σότο, συναντήθηκε για λίγο με τον πρόεδρο Κληρίδη στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. «Δεν έφερε τίποτε το οποίο δεν γνώριζα προηγουμένως» ήταν οι δηλώσεις του προέδρου σχετικά με τη συνάντηση. Όσο για τις διμερείς συναντήσεις με τον Τ/Κ Ραούφ Ντενκτάς, «εξαιτίας μερικών φυσικών περιπλοκών από την εγχείρηση στην καρδιά», δεν αναμένεται να ξαναρχίσουν πριν από τις 15 του Νοέμβρη, επομένως δεν υπάρχουν πιθανότητες κάποιου διεξόδου από το σημείο της σημερινής απραξίας.

            Τέλος, ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως ήταν προγραμματισμένο, πραγματοποίησε επίσκεψη στην Αθήνα, προκειμένου να ενημερώσει την πολιτική ηγεσία του Εθνικού Κέντρου για τις τελευταίες εξελίξεις.

            Από τη δική του πλευρά ο κ. ντε Σότο, με δηλώσεις του, επέμεινε στην ιδέα ότι «τώρα υπάρχει η ευκαιρία να επιτευχθεί λύση» και μάλιστα πριν από τη σύνοδο της Κοπεγχάγης.

            Μιλώντας στο Τορόντο του Καναδά η πρέσβειρα της Κύπρου στην Ουάσιγκτον, Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή, άφησε να ξανακουσθεί ο απόηχος των δηλώσεων ντε Σότο, ότι δήθεν η αποδοχή της Δημοκρατίας από την ΕΕ αποτελεί διαβεβαίωση της επανένωσης του νησιού. Ποια πλάνη, αλήθεια! Χωρίς να υπάρχει κάποια αμφιβολία, είναι βέβαιο ότι η εισδοχή των ελεύθερων εδαφών της κυπριακής επικράτειας στην ΕΕ διασφαλίζουν απόλυτα την εδαφική ακεραιότητα και την ασφάλεια των Ελληνοκυπρίων από τον «πειρασμό» μελλοντικών επιχειρήσεων των στρατοκρατών της Άγκυρας. Παράλληλα, όμως, η νέα αυτή πραγματικότητα μας διαβεβαιώνει ότι η «πράσινη γραμμή», που επέβαλε με τα όπλα ο Αττίλας του «δημοκράτη Ετζεβίτ», θα αποτελέσει και την εσχατιά των νότιων συνόρων της Ευρώπης. Το τελευταίο σύνορο με μια κολοβή και πετσοκομμένη Τουρκία του μέλλοντος. Και αυτό θα είναι δυστυχώς το τίμημα της προδοσίας του 1974.