Πίσω στο ευρετήριο

 Λιγότερες θερμίδες, περισσότερη ζωή;

Πείραμα με πιθήκους στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν έδειξε ότι η κατανάλωση τροφών με λίγες θερμίδες χαρίζει μακροζωία

The New York Times

Σίγουρα προκαλεί μεγάλη θλίψη το να είσαι το μέλος μιας ομάδας που γηράσκει λιγότερο γοητευτικά από τα υπόλοιπα. Στο εργαστήριο του Ερευνητικού Κέντρου Πρωτευόντων του Ουισκόνσιν, ο Ματίας μαθαίνει -με το πιο σκληρό τρόπο- τα καπρίτσια του χρόνου. Στα 28 του χρόνια ο ρεζοπίθηκος χάνει το τρίχωμά του, ενώ το πρόσωπό του γεμίζει ρυτίδες. Στο διπλανό κλουβί, ο Ρούντι, ένας άλλος ρεζοπίθηκoς είναι γεμάτος ενεργητικότητα και ας είναι κατά τι μεγαλύτερος του Ματίας. Λεπτός και ζωηρός, φροντίζει το στιλπνό του τρίχωμα και όποτε δει φρούτο χοροπηδάει για να το φτάσει. Αντίθετα, ο Ματίας ανασηκώνεται σιγά σιγά και απλώνει το εύθραυστο, πια, χέρι του.

«Μπορείτε να δείτε τη διαφορά των δύο ζώων», εξηγεί η δρ Ρίκι Κόλμαν που φροντίζει τα δύο ζώα. Ο Ρούντι έχει κερδίσει το στοίχημα της μακροζωίας χάρη στη μείωση των θερμίδων του καθημερινού τους σιτηρεσίου. Ο περιορισμός της θερμιδικής πρόσληψης, η κατανάλωση κατά 30% λιγότερων θερμίδων και η λήψη βιταμινών, μετάλλων και άλλων θρεπτικών ουσιών αποτελεί το μυστικό της μακροζωίας, ή μάλλον της καλής γήρανσης. Αυτό, μέχρι στιγμής είναι το μοναδικό όπλο για τον πόλεμο κατά του γήρατος εκτός βέβαια από τη γενετική τροποποίηση που επί του παρόντος αποτελεί μελλοντολογικό σενάριο.

Λιτή διατροφή για καλύτερη ζωή

Οι δύο ρεζοπίθηκοι του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν είναι συνομήλικοι, αλλά τα 28 τους χρόνια άφησαν πολύ διαφορετικά σημάδια πάνω τους. Ο Οουεν (δεξιά) έχει ρυτίδες και είναι σκυφτός λόγω αρθρίτιδας, ενώ ο Κάντο καμαρώνει, λεπτός και ζωηρός, μπροστά στον φακό. Το αντίτιμο για την καλή γήρανση του Κάντο ήταν η λιτή διατροφή σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι ο περιορισμός των θερμίδων είναι το ισχυρότερο όπλο εναντίον της γήρανσης, αλλά και προειδοποιούν για τις υπερβολές: στόχος είναι μια ζωή με υγεία και καλή διάθεση - και όχι να ζήσουμε στερημένοι και να πεθάνουμε... υγιείς!  

Στην πρόληψη ασθενειών

Με ποιο τρόπο επιδρά η ολιγοθερμιδική δίαιτα στον οργανισμό παραμένει άγνωστο. Κάποιες μελέτες υποδεικνύουν ότι η μείωση των θερμίδων είναι σημαντική στην πρόληψη των νοσημάτων που συνάδουν με το πέρασμα των ετών όπως το αλτσχάϊμερ, ο διαβήτης, τα καρδιακά νοσήματα, το πάρκινσον και ο καρκίνος.

Βέβαια, όλα αυτά τα ευρήματα θέτουν εν αμφιβόλω τις επιστημονικές και πολιτισμικές παραδοχές, σχετικά με το πόσο αναπόφευκτο είναι το γήρας και η έκπτωση των δυνάμεων του οργανισμού.

Ακόμα, όμως και αν η δίαιτα δεν επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, άλλα φάρμακα ή χημικές ουσίες μπορεί να το πετύχουν. Η ρεσβερατρόλη, αντιοξειδωτικός παράγοντας του κόκκινου κρασιού, ήδη δοκιμάζεται σε ασθενείς και πιθανολογείται ότι θα είναι ένα από τα πρώτα «φάρμακα κατά του γήρατος».

Γενικά, η γήρανση είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο, στο οποίο εμπλέκονται πολλές βιολογικές διαδικασίες και ρυθμίζεται από τη γενετική μας δομή, τον τρόπο ζωής ακόμα και την εξέλιξη. Κι όμως στα εργαστήρια όλου του κόσμου, οι επιστήμονες καταφέρνουν να αναπαράγουν ζώα Μαθουσάλες.

Η θεωρία του θερμιδικού περιορισμού ως «μαγικού φίλτρου» για την επίτευξη της μακροζωίας είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια. Ηδη από το 1935, ο δρ Κλάιβ ΜακΚέι, διατροφολόγος του Πανεπιστημίου Κορνέλ ανακάλυψε ότι τα ποντίκια που τρέφονταν με κατά 30% λιγότερες θερμίδες ζούσαν 40% περισσότερο από τους συντρόφους τους και ήταν πιο ανθεκτικά στις γεροντικές ασθένειες.

Επί χρόνια ερευνητές με χρήματα του Εθνικού Ινστιτούτου Γεροντολογίας παρακολουθούσαν ρεζοπίθηκους που λαμβάναν διατροφή με μειωμένες ή με πλήρεις θερμίδες.

Στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν, όπου ζουν 50 πρωτεύοντα -από αρχικά 76- οι διαφορές είναι σήμερα εμφανείς.

Οσα ζώα, όπως ο Ματίας διατρέφονται με πλήρες σιτηρέσιο, εμφανίζουν σημάδια της προχωρημένης τους ηλικίας. Τρία πάσχουν από διαβήτη, ένα πέθανε από τη νόσο, ενώ πέντε πέθαναν από καρκίνο.

Ο Ρούντι και όσοι ρεζοπίθηκοι διατρέφονται με ολιγοθερμιδικές δίαιτες τα καταφέρνουν μια χαρά. Κανένα ζώο δεν έχει διαβήτη, ενώ τρία πέθαναν από καρκίνο. Είναι πολύ νωρίς για να μάθουμε αν θα ζήσουν περισσότερο από τους συνομηλίκους τους, αλλά επί του παρόντος παρουσιάζουν χαμηλότερη πίεση, έχουν λιγότερα λιπίδια στο αίμα, γλυκόζη και ινσουλίνη.

Ερευνα σε ανθρώπους

Βέβαια, παρά τον επιστημονικό ενθουσιασμό δεν διαθέτουμε κανένα στοιχείο που να υποδεικνύει ότι η ίδια μέθοδος θα ευεργετήσει και τον άνθρωπο. Οι ολιγοθερμιδικές δίαιτες, εξάλλου, έγιναν γνωστές χάρη στα βιβλία του δρος Ρόι Ουάλφορντ, παθολόγου στο Πανεπιστήμιου της Καλιφόρνια, που επί τριάντα χρόνια ακολουθούσε αυστηρά τη μέθοδο. Πέθανε σε ηλικία 79 ετώ από νόσο Γκέρινγκ.

Σήμερα, ερευνητές του Πανεπιστημίου Ουάσιγκτον παρακολουθούν την εξέλιξη της υγείας ατόμων που ακολουθούν διατροφή ολίγων θερμίδων. Στις αρχές του χρόνου, έρευνά τους ανέφερε ότι η καρδιά των εθελοντών λειτουργούσε καλύτερα, δεν είχαν φλεγμονές, είχαν χαμηλότερα επίπεδα κακής χοληστερίνης και τριγλυκεριδίων, υψηλότερα ποσοστά καλής χοληστερίνης, δεν είχαν στενωμένες αορτές ή υπέρταση.

Επίσης, ζώα που ακολουθούσαν ολιγοθερμική διατροφή ήταν πιο ανθεκτικά σε εξωτερικούς παράγοντες όπως η οξείδωση και η ακτινοβολία. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η περιορισμένη πρόσβαση σε ενέργεια προκαλεί τη δημιουργία και αποστολή χιλιάδων νευροχημικών σημάτων από κύτταρο σε κύτταρο έτσι ώστε η ενέργεια από τις αναπαραγωγικές λειτουργίες να χρησιμοποιηθεί στη συντήρηση και αποκατάσταση άλλων μηχανισμών. Ενας οργανισμός που λαμβάνει ελάχιστες θερμίδες είναι πιο δυνατός, επειδή τα κύτταρα αποκαθιστούν τις μεταλλάξεις και εξουδετερώνουν επικίνδυνα παράγωγα των λειτουργιών τους, όπως τις ελεύθερες ρίζες.

Πολλοί ειδικοί ανησυχούν ότι οι Αμερικανοί θα αρχίσουν να υποσιτίζονται ελπίζοντας ότι θα ζήσουν περισσότερο. Τα στοιχεία που διαθέτουμε σήμερα δεν υποδεικνύουν ότι οι πιο αδύνατοι ζουν περισσότερο, ενώ όσοι είναι εξαιρετικά απισχνασμένοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να πεθάνουν γρήγορα.

Αλλωστε, πολλοί επιστήμονες αμφισβητούν ότι η υποθερμιδική διατροφή έχει αποτελέσματα στον άνθρωπο. Σύμφωνα με μαθηματικό μοντέλο που δημιουργήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια το κέρδος της μείωσης των θερμίδων σε αύξηση του προδόκιμου ζωής δεν ξεπερνά το 7%.

«Μας κάνει δυστυχείς»

«Ο περιορισμός της θερμιδικής πρόσληψης είναι καταδικασμένος να πεθάνει, αφού πρώτα μας κάνει δυστυχείς» λέει ο δρ Τζέι Φέλαν, εξελικτικός βιολόγος του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια. «Για να έχουμε αποτελέσματα, όπως τα πειραματόζωα θα πρέπει ο άνθρωπος να επιβιώσει περιόδων λιμού διάρκειας 20 ετών, κάτι που δεν συνάδει με τις επιταγές της φύσης μας», καταλήγει.

Η παρασκευάστρια εταιρεία ενός μελλοντικού χαπιού κατά της γήρανσης σίγουρα θα βρει την επιχειρηματική χρυσοτόκο όρνιθα που όλοι ονειρεύονται. Εμείς, όμως, θα ωφεληθούμε;

Οποια και να είναι η απάντηση θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν η άποψη του δρος Σινκλέρ, μοριακού βιολόγου του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ -που πραγματοποίησε έρευνα για τη δράση του κόκκινου κρασιού ως ελιξηρίου της μακροζωίας- ο οποίος τονίζει ότι το μεγάλο πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει δεν είναι μόνο η κατάκτηση της μακροζωίας, αλλά και διατήρηση της καλής υγείας ακόμα και στα πιο προχωρημένα χρόνια. «Στόχος είναι να κάνουμε τον ογδοντάρη να νιώθει όπως αισθάνεται σήμερα ο άνθρωπος που είναι πενήντα ετών. Κι έπειτα η προσπάθεια επιμήκυνσης του ανθρώπινου βίου αξίζει, διότι είναι τραγική η απώλεια ανθρώπων στα 60 και τα 70 τους, είναι τραγικό να χάνεται το ταλέντο και η σοφία τους».

Δεν συμφωνούν όλοι με το ελιξίριο νεότητας

Οπως κάθε επιστημονική μέθοδος και η υποθερμιδική διατροφή έχει αρκετούς πολέμιους. Δεν είναι τόσο ότι αρνούνται τα συμπεράσματα που έχουν συγκεντρώσει από τις έρευνές τους οι επιστήμονες, όσο το γεγονός ότι δεν είναι δυνατόν- όπως τουλάχιστον λένε- να εφαρμοσθεί σε πρακτικό επίπεδο. Ο Αμερικανός δεν πρόκειται να απαρνηθεί το φαγητό, και σίγουρα δεν πρόκειται να διατηρηθεί σε μία τέτοια, αυστηρά ρυθμιζόμενη διατροφή επί μεγάλο χρονικό διάστημα. Αλλωστε η γήρανση του οργανισμού είναι «γραμμένη στο γενετικό υλικό κάθε κυττάρου. Ο κυτταρικός θάνατος, τελικά, βρίσκεται ήδη στο γενετικό μας υλικό από τη στιγμή της σύλληψης, από την πρώτη κυτταροδιαίρεση του γονιμοποιημένου ωαρίου. Πέρα από τα απολύτως επιστημονικά δεδομένα κάποιοι προσεγγίζουν πιο θεωρητικά, φιλοσοφικά το θέμα της επιθυμίας μακρύτερης ζωής που διέπει τον Ανθρωπο.

Δεν είναι λίγοι οι ειδικοί του τομέα της βιοηθικής που κατά κάποιο τρόπο καταδικάζουν την έρευνα του ελιξιρίου της νεότητας. Αυτοί επισημαίνουν ότι η διάθεση να κερδίσουμε τη μακροζωία απλώς επιδεικνύει την υπεροψία με την οποία βλέπουμε τη θέση μας στον φυσικό κόσμο. «Οσο αρνούμαστε να συναντηθούμε με τον θάνατο, η ζωή μας χάνει το νόημά της και τη γοητεία της. Η βεβαιότητα του θανάτου είναι αυτή που κάνει τη ζωή όμορφη. Η αθανασία - και κατά συνέπεια η επίτευξη προσδόκιμου ζωής πέρα από τα φυσιολογικά όρια είναι σκότος, λήθη, ακριβώς όπως και ο θάνατος», επισημαίνει ο δρ Λέον Ντ. Κας, πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Βιοηθικής του Αμερικανού προέδρου.

Ο χρόνος μας πάνω στον πλανήτη είναι πεπερασμένος. Από πολιτιστικής απόψεως αυτό το έχουμε αποδεχθεί. Αν, όμως, η αναζήτηση αυξημένου προσδόκιμου ζωής μας βοηθάει να βρούμε περισσότερο νόημα στην ύπαρξή μας ή απλώς μας αποσπά από την πορεία, η πιθανότητα να βρούμε το κλειδί της μακροζωίας αποτελεί ένα ενδεχόμενο που δεν μπορούμε να αγοήσουμε.