Ελεύθερα

Βοσνία: Η έσχατη πλάνη

Μέρος Β΄

Πολιτική ανάλυση

Του Θωμα Στεφ. Σαρα

Η καταστρεπτική λαίλαπα που, στην κυριολεξία, σάρωσε τη Βοσνία, παρουσιάστηκε έντεχνα και με τη βοήθεια του προπαγανδιστικού μηχανισμού της Δύσης σαν μια τυπική έκφραση «εμφύλιας διαφωνίας», η οποία με το χρόνο εξελίχθηκε σε πολεμική σύρραξη. Αυτό, τουλάχιστον, ήταν το πνεύμα της ερμηνείας, που δόθηκε στη διεθνή κοινή γνώμη, η οποία ακόμα και σήμερα διερωτάται για το τί δεν πήγε καλά στο χώρο της πρώην Ομοσπονδίας της Γιουγκοσλαβίας.

Στη σύγχρονη κοινωνία της υψηλής τεχνολογίας και της ανάπτυξης των επικοινωνιών, τα καθημερινά νέα, οι ειδήσεις και οι εξελίξεις πάνω στον πλανήτη έχουν καταντήσει σαν μια ρουτίνα καθημερινότητας. Μια σειρά από ανεξάρτητες μεταξύ τους εξελίξεις δεν φαίνονται να έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους. Τα γεγονότα, ωστόσο, αυτά διαμορφώνονται σε ουσία και σημασία, όταν τοποθετηθούν σε κάποια σημαντική αλυσίδα, η οποία με τη σειρά της αφήνει να δημιουργηθεί από αυτά Ιστορία.

Οι εκφραστές της ενημέρωσης, κατά γενικό κανόνα, συνήθως καλύπτουν τα νέα. Τις εξελίξεις, ως επί το πλείστον, όπως αυτές παρουσιάζονται στη γεωγραφική περιοχή που αναπτύσσονται, τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται, και φυσικά τις προσωπικές τους εμπειρίες από αυτά σαν μια προσωπική έκφραση της άσχημης όψης του πολέμου.

Δεν υπάρχει δε καμια αμφιβολία, ότι είναι απαραίτητος ο συσχετισμός και η ανάλυση αυτών των επιμέρους εξελίξεων με παρόμοιες καταστάσεις ολόγυρα στην υδρόγειο, προκειμένου να υπάρξει κάποια αξιολόγηση χρόνου και χώρου, ένας συνδυασμός και αλληλοσχετισμός, προκειμένου η παρουσίασή τους να συνδεθεί σαν ένα ιστορικό γεγονός. Είναι κάποιος μηχανισμός, ο οποίος, μέσα από την αθλιότητα και την καταστροφή που αναλύει, έχει τη δυνατότητα να επεξηγήσει στον ερευνητή τους λόγους και τις αιτίες του πολέμου καθώς και πώς αυτός γίνεται αποδεκτός από τη διεθνή κοινότητα. Ένας μηχανισμός, ο οποίος από τη δική του σκοπιά προσφέρει τη δυνατότητα κατανόησης του τρόπου και των πραγματικών αιτίων, τα οποία προκάλεσαν τους πολέμους των ημερών, καθώς και το τί πρόκειται να ακολουθήσει.

Φυσικό είναι σ’ αυτή την περίπτωση να συναντά κάποιος το ρόλο του ιστορικού και φιλοσόφου, οι οποίοι θα ορθολογίσουν πάνω σε αυτές τις εξελίξεις αναζητώντας τις πραγματικές αιτίες που τις προκάλεσαν. Αυτό είναι ακριβώς το σημείο, στο οποίο αναφέρεται και ο πατέρας της Ιστορίας, Ηρόδοτος, στον ισχυρισμό του ότι η γνώση της ιστορίας μας είναι απαραίτητη, προκειμένου να αποφύγουμε την επανάληψη των ίδιων σφαλμάτων και στο μέλλον.

Ένας δεύτερος παράγοντας προς την κατεύθυνση της διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, σύμφωνα με τη στρατηγική εκείνων που υπολόγισαν κέρδη από τις εξελίξεις αυτές, ήταν η παραπληροφόρηση της κοινής γνώμης της διεθνούς κοινότητας γύρω από τη δημογραφική σύνθεση των πληθυσμών της Βοσνίας. Και, όπως είναι επόμενο, αυτή η πραγματικότητα αποτελεί ένα σοβαρό κρίκο στην αλυσίδα των γεγονότων και αναμορφώσεων, στην προσπάθεια του παρατηρητή ερμηνείας ή εντοπισμού της φύσης και μορφής των αιτίων.

Η πλάνη photos/Φωτογραφίες

Για τον πολιτικό αναλυτή των γεγονότων και εξελίξεων στη Βοσνία, ο σπουδαιότερος προβληματισμός είναι οι αιτίες που προκάλεσαν αυτή την τόσο καταστροφική και αιματηρή σύγκρουση, η οποία μετέτρεψε σε ερείπια μια προοδευτική και ειρηνική κοινότητα.

Βέβαια, οι μηχανισμοί διαφώτισης και διαμόρφωσης της κοινής γνώμης κατόρθωσαν να επιβάλουν ορισμένες θέσεις και ιδέες στην κοινή γνώμη κυρίως της Αμερικής, παρουσιάζοντας ως αποκλειστικά υπεύθυνο του δράματος το σερβικό εθνικισμό και μεγαλοϊδεατισμό.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, εμφανίζεται τελείως διαφορετική από το σχετικό «σενάριο», που τόσο προσεκτικά διαμορφώθηκε και δόθηκε στην κοινή γνώμη. Το αποτέλεσμα υπήρξε τόσο καταστρεπτικό, ώστε να ξεπεράσει κάθε πολιτική σκοπιμότητα, διπλωματικό ελιγμό και, μέχρις ενός σημείου, και τον έλεγχο εκείνων που αποφασίζουν για τις τύχες και το μέλλον των λαών της διεθνούς κοινότητας. Θα πρέπει, μάλιστα, στο σημείο αυτό να τονισθεί η ανοικτή διαφωνία και η άρνηση συνεργασίας μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής τουλάχιστον στα πρώτα στάδια αυτής της σύγκρουσης.

Μολονότι οι ευρωπαϊκές χώρες δέχθηκαν έναν καταιγισμό επικρίσεων για την απροθυμία τους να αντιδράσουν με παρεμβατισμό στην περιοχή, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι είχαν πλήρη εικόνα και γνώριζαν αρκετά γύρω από τις πραγματικές αιτίες της σύγκρουσης. Μια λεπτομέρεια της διαφωνίας τους με τη διοίκηση των ΗΠΑ αποτελούσε και η κοινή γνώση ότι στη Βοσνία εργάζονταν διεθνή ανατρεπτικά στοιχεία, τα οποία με την ενθάρρυνση και οικονομική και στρατιωτική στήριξη των μωαμεθανικών χωρών προσπαθούσαν να δημιουργήσουν μια «υπολογίσιμη» μωαμεθανική δημοκρατία στην καρδιά των Βαλκανίων.

Είναι πλέον βέβαιο και τελείως αποδεδειγμένο ότι στην περιοχή αυτή της Ευρώπης τη δεκαετία του 1990 επικεντρώθηκε η προσπάθεια εξτρεμιστικών μωαμεθανικών στοιχείων, τα οποία προσπάθησαν να εκμεταλλευθούν τις διαφωνίες και προσωπικές βλέψεις των Ευρωπαίων προς όφελός τους.

Ήδη από τη δεκαετία του 1970 η αμερικανική διοίκηση πίεζε την Ευρώπη για την αποδοχή και εφαρμογή μιας περισσότερο ανεκτικής πολιτικής έναντι των μουσουλμάνων. Η πολιτική εκείνη απέβλεπε στην καθησύχαση των μουσουλμανικών παραπόνων, ότι δεν είναι αρεστοί στην Ευρώπη και ότι το θρησκευτικό τους συναίσθημα καταπιέζεται από τη μη ύπαρξη θρησκευτικών τεμένων στις χώρες αυτές.

Αποτέλεσμα αυτών των ισχυρισμών ήταν η δημιουργία τζαμιών σε ολόκληρη την Ευρώπη από το Λονδίνο, το Παρίσι μέχρι και την Αθήνα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τόσο η Ευρώπη όσο και η Αμερική προσπάθησαν να αποφύγουν, πάση θυσία, μια πιθανή σύγκρουση των «πολιτισμών». Η πρώτη, όμως, αυτή και τόσο σημαντική επιτυχία της διεθνούς των μουσουλμανικών κρατών απλώς ενθάρρυνε την ηγεσία του κινήματος, η οποία πίστεψε ότι θα ήταν εύκολο να δημιουργήσει μια ακόμη μωαμεθανική δημοκρατία στη Βοσνία και μια μεγάλη Αλβανία.

Κάνω από αυτές τις προϋποθέσεις ξαφνικά η Βοσνία έγινε το επίκεντρο μιας εκστρατείας με την παρεμβολή και βοήθεια της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν, της Αιγύπτου, της Τουρκίας, του Αφγανιστάν, του Πακιστάν, της Συρίας, της Λιβύης και του Ιράκ. Χρήματα και οπλισμός άρχισαν να φθάνουν στην περιοχή από κάθε γωνιά του μωαμεθανικού κόσμου. Ο ίδιος ο γνωστός τρομοκράτης επισκέφθηκε την περιοχή προσωπικά, όπου και χάραξε με τη βοήθεια της οργάνωσης Αλ Κάιντα το επιχειρησιακό πρόγραμμα, το οποίο θα οδηγούσε στην «απελευθέρωση» των μουσουλμάνων της Βοσνίας.

Είναι βέβαιο ότι την ίδια περίοδο η Βοσνία έγινε το επίκεντρο της διακίνησης ναρκωτικών και παράνομης εισόδου στην Ευρώπη «πολιτικών προσφύγων», οι οποίοι κατά ένα μεγάλο μέρος ήταν συνεργάτες των εξτρεμιστών της Αλ Κάιντα.

Παράλληλα με την παράνομη διακίνηση ανθρώπων και ναρκωτικών, τη δεκαετία του 1990 η οργάνωση αυτή κατόρθωση να στρατολογήσει εθελοντές από τα μωαμεθανικά κράτη και να σχηματίσει την έβδομη μωαμεθανική ταξιαρχία, οι άνδρες της οποίας νωρίς επιδόθηκαν σε ενέργειες τρομοκρατίας, σκοτώνοντας Κροάτες και Σέρβους κατοίκους της περιοχής.

Στη Βοσνία βασικά, σύμφωνα με την έκφραση αξιωματούχου του ΝΑΤΟ, «σταματά η Δύση και αρχίζει η Ανατολή». Η Κροατία, ως γνωστόν, αποτελεί την εσχατιά της καθολικής Ευρώπης, και στη Βοσνία αρχίζει η επικράτεια της ορθοδοξίας καθώς επίσης και μια ελάχιστη μειονότητα μωαμεθανική. Η αλήθεια είναι, ωστόσο, ότι τα μέλη αυτής της μειονότητας δεν έχουν τίποτα το κοινό με τους ομόδοξούς τους στην Ασία. Οι μωαμεθανοί της Βοσνίας είναι αποδέκτες της ευρωπαϊκής νοοτροπίας σε κάθε έκφραση της ζωής τους, από την εργασία μέχρι και την κοινωνική τους ζωή.

Την πρώτη αυτή περίοδο, είναι βέβαιο, ότι η Ευρώπη είχε την ευκαιρία να παρέμβει και να σταματήσει το κακό, πριν ακόμη διαμορφωθεί σε πρόβλημα. Δυστυχώς, όμως, δεν θέλησε να παρέμβει, ίσως επειδή στη Βοσνία παιζόταν πολιτικά συμφέροντα αρκετών κρατών μελών της.

Την αδιαφορία ή απροθυμία, όμως, αυτή των Ευρωπαίων φαίνεται ότι εκμεταλλεύθηκαν τόσο οι μουσουλμανικές διοικήσεις, που χρηματοδοτούσαν το κίνημα όσο και τα εξτρεμιστικά στοιχεία που η Αλ Κάιντα προώθησε στην περιοχή. Το βέβαιο είναι ότι στην 7η μουσουλμανική ταξιαρχία της Βοσνίας βρέθηκαν να υπηρετούν στοιχεία από κάθε γωνιά του μουσουλμανικού κόσμου. Τσετσένοι, Τούρκοι, Πακιστανοί, Αφγανοί, Ιρακινοί, Ιρανοί, Άραβες κ.ά. άρχισαν και στέριωναν ένα μηχανισμό βίας, αίματος και τρόμου ενάντια στο σερβικό και κροατικό στοιχείο της περιοχής.

Όταν τελικά το Βελιγράδι αντιλήφθηκε το τί ακριβώς συνέβαινε κάτω από τη μύτη του, προσπάθησε να αντιδράσει. Η βία, είναι γνωστό, προκαλεί βία. Κάτω από αυτές τις συνθήκες άρχισε ένας αγώνας βίαιος και σκληρός, ο οποίος έσπειρε το θάνατο και την καταστροφή σε μια κατά τα λοιπά ειρηνική γωνιά της Ευρώπης.

Οι αντιδράσεις, όμως, αυτές των Σερβοβοσνίων και η αποφασιστικότητά τους να διαφυλάξουν τη γη τους, η βία και η ανυποχωρητικότητά τους μπροστά στην ορμή των μισθοφόρων «ξεσήκωσε» την κοινή γνώμη των μουσουλμάνων, οι κυβερνήσεις των οποίων, με πρώτη εκείνη της Τουρκίας, άρχισαν παραστάσεις στην Ουάσιγκτον για την «εθνοκαθάρση» και τη βία ενάντια στους μουσουλμάνους της Βοσνίας. Ένα από τα κυριότερα επιχειρήματα των διπλωματών της Τουρκίας ήταν ο φόβος της κήρυξης «ιερού πολέμου» και η πιθανότητα μιας καταστρεπτικής σύγκρουσης των πολιτισμών.

Με δεδομένες τις πραγματικότητες στο χώρο της Μέσης Ανατολής και την προσπάθεια διασφάλισης ειρηνικής διαβίωσης του Ισραήλ, η κυβέρνηση Κλίντον τάχθηκε αναντίρρητα με την ιδέα ανάγκης στρατιωτικού παρεμβατισμού για να «ικανοποιήσει» τα αιτήματα των μουσουλμάνων. Στην απόφαση του Λευκού Οίκου ελάχιστα φάνηκε διατεθειμένη να διαφωνήσει η Ευρώπη.

Ο αγώνας στο μεταξύ στα πεδία των επιχειρήσεων είχε λάβει τρομακτικές διαστάσεις, καθώς οι εμπόλεμοι είχαν επιδοθεί σε μια εκστρατεία ολικής καταστροφής των αντιπάλων τους. Είναι βέβαιο ότι η Βοσνία υπήρξε ένας κεντρικός αγωγός εισαγωγής και διακίνησης ναρκωτικών σε ολόκληρο τον κόσμο αλλά κυρίως στην Ευρώπη, την οποία κατέκλυσαν στην κυριολεξία. Κάθε άτομο, εξάλλου, το οποίο περνούσε μέσω Βοσνίας στην Ευρώπη, πλήρωνε κεφαλικό φόρο δέκα χιλιάδες δολάρια, ένα μεγάλο ποσοστό του οποίου προοριζόταν για τα ταμεία της Αλ Κάιντα. Τα υπόλοιπα φαίνεται να αποτελούν απλώς ιστορία.

Σήμερα στην περιοχή της Βοσνίας, επί τη βάσει των συμφωνιών του Ντέιτον, υπάρχουν δύο διοικητικές οντότητες, κάθε μια των οποίων διαθέτει δικό της κοινοβουλευτικό σώμα, κυβέρνηση, αστυνομία και στρατό. Τα όργανα αυτά είναι υπεύθυνα για τη διοίκηση και την τήρηση του νόμου της περιοχής, στην οποία υπηρετούν.

Το κεντρικό κοινό όργανο της ομοσπονδίας της Βοσνίας απαρτίζουν το υπουργικό συμβούλιο και μια τριμελής προεδρία, η οποία ενδιαφέρεται κυρίως για ένα μικρό αριθμό θεμάτων, όπως π.χ. το νομισματικό, η εξωτερική πολιτική και, βέβαια, το διεθνές εμπόριο, τις τελωνειακές υπηρεσίες και τη μετανάστευση. Όλα τα επιμέρους θέματα έχουν αφεθεί στην ευθύνη των επιμέρους διοικήσεων.

Παρ’ όλ’ αυτά, η πραγματικότητα σήμερα παρουσιάζεται τελείως διαφορετική από ό,τι υπολογιζόταν αρχικά. Αρκεί δε μια απλή ματιά στο πολιτικό σκηνικό της περιοχής, για να αντιληφθεί ο παρατηρητής ότι στην περιοχή της κροατομουσουλμανικής δημοκρατίας ουσιαστικά δεν φαίνεται να υπάρχει κράτος ή νόμος.

Το πολιτικό σκηνικό διακρίνεται από μια τρομερή διαφθορά μεταξύ των διαφόρων οργάνων της διοίκησης, απροθυμία ή και αδυναμία για την επιβολή κάποιας στοιχειώδους μορφής σεβασμού στο νόμο.

Το λαθρεμπόριο ξυλείας, ναρκωτικών και διακίνησης λαθρομεταναστών προς την Ευρώπη συνεχίζει να αποτελεί κύρια πηγή πλουτισμού των μουσουλμάνων.

Οι φυσικοί πόροι της χώρας αποτελούν το αντικείμενο εκμετάλλευσης ορισμένων, οι οποίοι χρηματίζουν με «μπαχτσίσι» τους υπεύθυνους διοικητικούς λειτουργούς και με τον τρόπο αυτόν αποφεύγουν την καταβολή κάθε φορολογίας προς το κράτος.

Κάτω, όμως, από αυτές τις προϋποθέσεις είναι αδύνατο να υπάρξει ή και να διατηρηθεί οργανωμένη κρατική διοίκηση εξαιτίας της έλλειψης των απαραίτητων πόρων. Την όλη εικόνα κάνει ακόμα πιο δύσκολη το γεγονός της παρεμβολής ξένων κυβερνήσεων της ομάδας των μουσουλμανικών χωρών, όπως της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν, του Ιράν, της Λιβύης και του Ιράκ.

Μέσω κάποιου προγράμματος «ανθρωπιστικής» βοήθειας στην περιοχή καταφθάνουν καθημερινά εκατομμύρια δολάρια για την οικονομική ενίσχυση των «αδελφών» μουσουλμάνων, ενώ είναι βέβαιο ότι παράλληλα συνεχίζεται και ο εξοπλισμός των αποδεκτών. Ήδη έχει γίνει αποδεκτό δημόσια από τον υπουργό Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ ότι στην περιοχή δρούσαν και δρουν ομάδες της Αλ Κάιντα και ότι η Αμερική είναι γνώστης του γεγονότος.

Παρ’ όλ’ αυτά, είναι βέβαιη η εισροή «μπουχατζίν» μέσω Αλβανίας και Κοσσυφοπεδίου τόσο στη Βοσνία όσο και στα Σκόπια, τα οποία πιστεύουν ότι θα κατορθώσουν να τα διαλύσουν σαν διοίκηση. Είναι μια πραγματικότητα, την οποία αποδέχονται και οι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ. Μιλώντας σχετικά ο διοικητής των ειρηνευτικών δυνάμεων του Καναδά στην περιοχή, τονίζει ότι «γνωρίζουμε πολύ καλά τί ακριβώς συμβαίνει. Αντιλαμβανόμαστε απόλυτα τί προσπαθούν να κάνουν, πλην όμως μας είναι αδύνατο να αντιδράσουμε. Η εντολή που έχουμε είναι απλή και συγκεκριμένη, περιορίζεται στην τήρηση της ειρήνης και μόνον αυτής. Τα υπόλοιπα επαφίενται στις τοπικές αρχές και την αστυνομία, οι οποίες όμως δυστυχώς δεν υπάρχουν».

«Μόλις πρόσφατα», τονίζει ο ομιλητής, «πληροφορήθηκα ότι την περιοχή επισκέφθηκε ο πρέσβης του Ιράν και στην κυριολεξία μοίρασε εκατομμύρια δολάρια για να ενισχύσει τη μουσουλμανική κοινότητα. Το ίδιο συνέβη και στο παρελθόν με τους διπλωμάτες άλλων μωαμεθανικών κρατών. Όλοι αυτοί έρχονται εδώ και κάνουν επαφές χωρίς καν να μας ειδοποιήσουν. Με τον τρόπο όμως αυτό, πώς είναι δυνατό να καθησυχάσουν τα πάθη»; διερωτάται ο ομιλητής.

Κι έχει απόλυτο δίκιο. Σε κάθε γωνιά της Βοσνίας με σχετικό μωαμεθανικό πληθυσμό καθημερινά υψώνονται καινούργιοι μιναρέδες. Θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς ότι υπάρχουν περισσότεροι μιναρέδες παρά πιστοί. Παράλληλα ανεγείρονται μουσουλμανικές θεολογικές ακαδημίες σε μια περιοχή η οποία είναι κατάσπαρτη με νάρκες.

Πέραν όλων αυτών, όμως, των περίεργων καταστάσεων, εκείνο που προβληματίζει είναι το γεγονός της καταπίεσης τόσο από τους Κροάτες όσο και τους μουσουλμάνους των Σερβοβοσνίων. Αυτό είναι ένα αναμφισβήτητο γεγονός, το οποίο ομολογούν κι αυτοί οι ίδιοι οι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ, πλην όμως αδυνατούν να κάνουν ο,τιδήποτε.

«Στη Βοσνία», μου λέει ανώτατο στρατιωτικό στέλεχος του ΝΑΤΟ, «γνωρίζουμε πλέον καλά και το έχουμε αντιληφθεί ότι δεν υπάρχουν καλοί και κακοί στην περίπτωση της Βοσνίας και ούτε μπορούμε να δείξουμε κάποιον με το δάκτυλό μας. Είναι βέβαιο ότι η όλη τραγωδία αυτού του τύπου ήταν αποτέλεσμα ξένου δακτύλου, ένα στοιχείο που αρχικά φαίνεται να ξέφυγε από την προσοχή μας».

Η περίπτωση της Βοσνίας, χωρίς καμιά απολύτως αμφιβολία, είναι αντιπροσωπευτική, άπαξ και αποτελεί την πρώτη και ίσως τη σπουδαιότερη πρόκληση της νέας Ευρώπης και κατ’ ακολουθίαν και της νέας διεθνούς τάξης. Εάν εξετασθεί, μάλιστα, κάτω από το φως των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, δεν αφήνει πλέον καμιά αμφιβολία ότι αποτελούν ιστορία, μια ιστορία έντονη, βίαιη, ενδεικτική του χώρου, από τον οποίο ξέσπασαν οι δύο μεγάλοι πόλεμοι που γνώρισε η Ευρώπη. Παράλληλα, όμως, αποτελεί και μια πρόκληση και δοκιμασία της ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας της διεθνούς κοινότητας και μια δοκιμασία των αισθημάτων και της θέλησής της να υπερασπιστεί τη διεθνή τάξη. Και από την άποψη αυτή είναι βέβαιο ότι η Βοσνία υπήρξε η πρώτη αποτυχημένη προσπάθεια της νέας Ευρώπης.

Το τίμημα του πολέμου της Βοσνίας και η αδυναμία και αναποφασιστικότητα της Ευρώπης για έγκαιρη αντίδραση θα μπορούσε να υπολογισθεί σε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές, που χάθηκαν άδικα, και εκατομμύρια καταστρεμμένα σπίτια και περιουσίες, ενώ πλήγωσε θανάσιμα την έννοια της δικαιοσύνης και τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τις οποίες καυχιέται τόσο μεγαλόστομα η εποχή μας.

Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι ήταν μια σοβαρή δοκιμασία και μια ευκαιρία για την Ουάσιγκτον να μπορέσει να δώσει ένα μάθημα στους υποκινητές των γεγονότων, και να αποφύγει έτσι τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου. Δυστυχώς, δεν το εκμεταλλεύθηκε, πιστεύοντας ότι με την καταστροφή των ορθόδοξων Σερβοβόσνιων θα ικανοποιούσε τις ατέλειωτες απαιτήσεις των μουσουλμάνων, ένα σφάλμα για το οποίο πρόκειται να μετανιώσουν τόσο οι ΗΠΑ όσο και η νέα Ευρώπη, καθώς με την απροθυμία τους να απαντήσουν έγκαιρα στις προκλήσεις έδωσαν την αφορμή των γεγονότων του Αφγανιστάν και της μεγάλης πολεμικής σύρραξης, η οποία ακολουθεί.

Όσο για τη Βοσνία, απλώς θα επαναλάβω τα λόγια ενός Σερβοβόσνιου πρόσφυγα, του Βλάντο, ο οποίος μου δήλωσε ότι «είναι μια πραγματική τρέλα κάθε πενήντα χρόνια να αντιμετωπίζει ο τόπος και μια νέα καταστροφή». «Φαντάζομαι ότι την επόμενη φορά θα υπάρχει η δυνατότητα και της ομαδικής αυτοκτονίας», πρόσθεσε. Προσπάθησα να φιλοσοφήσω τα λόγια του χωρίς όμως επιτυχία. Ίσως να έχει δίκιο, σκέφθηκα.

Οι Καναδοί ειρηνοποιοί

φωτογραφίες

Οι άνδρες των καναδικών ειρηνευτικών δυνάμεων πραγματικά είναι υπερήφανοι για τη συμβολή τους στον καθησυχασμό των παθών. Με την παρουσία τους σε διάφορα σημεία του πλανήτη, τα οποία απειλούνται από τις φλόγες του πολέμου, συμβάλλουν αποτελεσματικά στο ξεπέρασμα της κρίσης, προστατεύουν τους πολίτες και βοηθούν στη διατήρηση και το σεβασμό της έννομης τάξης.

Οι καναδικές ένοπλες δυνάμεις έχουν να καυχηθούν για τη συμβολή τους στη ρύθμιση χαωδών καταστάσεων και συγκρούσεων και την προστασία και σωτηρία χιλιάδων πολιτών. Αποτελούν μια σύγχρονη μορφή ηρώων, οι οποίοι προσφέρουν τον εαυτό τους για την ειρήνη.