Το
προτεκτοράτο του πετρελαίου
Ολα άρχισαν στις 15 Οκτωβρίου 1927, επτά
χρόνια μετά την - άμεσα σχετιζόμενη με το
πετρέλαιο - ίδρυση του ιρακινού κράτους-προτεκτοράτου
από τους νικητές του Α´ Παγκοσμίου
Πολέμου Βρετανούς, και μόλις δύο χρόνια
μετά την ενσωμάτωση σε αυτό του
οθωμανικού, ως τότε, βιλαετιού της
Μοσούλης ένας γιγαντιαίος πίδακας
πετρελαίου εκτινάχθηκε από το έδαφος
στην περιοχή Μπάμπα Γκουργκούρ («αγία
φωτιά», στα κουρδικά), λίγα χιλιόμετρα
έξω από την πανάρχαιη πόλη του Κιρκούκ,
όπου πριν από τρεις χιλιετίες
μεσουρανούσε η ασσυριακή μεγαλούπολη
Αράφα.
Η
φυσική πίεση του πετρελαίου ήταν τόσο
μεγάλη και η ροή του τόσο ανεξέλεγκτη
ώστε σχεδόν αμέσως δημιουργήθηκε γύρω
από την πετρελαιοπηγή τεράστια λίμνη
μαύρου χρυσού: οι βρετανοί ειδικοί
χρειάστηκαν μήνες για να την
περιορίσουν. Εκτοτε το Κιρκούκ
αποτέλεσε το επίκεντρο της πετρελαϊκής
βιομηχανίας του Βoρείου
Ιράκ - και παρά τα ογδόντα χρόνια
αδιάκοπης εκμετάλλευσης, τα σχεδόν
πεντακόσια πηγάδια του εξακολουθούν να
αποτελούν ένα πραγματικό Ελντοράντο
πλούτου, αφού το υπέδαφός του κρύβει -
σύμφωνα με τις πιο συντηρητικές
εκτιμήσεις - τουλάχιστον δέκα
δισεκατομμύρια βαρέλια ακόμη.
Ακόμη
και με τις σημερινές συνθήκες συνεχούς
εθνοτικής αιματοχυσίας, και παρά τα
εκατοντάδες σαμποτάζ, τα πηγάδια του
Κιρκούκ συνεχίζουν να παράγουν πάνω από
ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα -
ποσότητα η οποία σίγουρα θα
πολλαπλασιαζόταν αν επενδύονταν κάποια
σημαντικά αλλά αστεία μπροστά στα
μελλοντικά κέρδη ποσά σε νέες υποδομές.
Και το πετρέλαιο του Κιρκούκ είναι από
το πιο φθηνό στον κόσμο - με κόστος
άντλησης μικρότερο του ενός δολαρίου
ανά βαρέλι...
Ενα
τεχνητό κατασκεύασμα για να
εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα των
αποικιοκρατικών δυνάμεων στις
πετρελαιοπηγές της Μοσούλης, δηλαδή του
Κιρκούκ, και της Βασόρας υπήρξε, λοιπόν,
η δημιουργία του κράτους του Ιράκ. Για το
Ιράκ και την ευρύτερη περιοχή η
πετρελαϊκή περιπέτεια αρχίζει - πού
αλλού - στο βρετανικό υπουργείο
Εξωτερικών στις 19 Μαρτίου 1914, όταν
αγγλικά και ολλανδικά ενεργειακά
συμφέροντα (οι σημερινές Royal/Dutsch Shell και
British Petroleum) ιδρύουν το κονσόρτσιουμ Turkish
Petroleum Co. και αποκτούν από την Υψηλή Πύλη
δικαιώματα εξερεύνησης και άντλησης επί...
75 χρόνια στα βιλαέτια της Μοσούλης (όπου
ανήκει και το Κιρκούκ) και της Βαγδάτης.
Μυστικά, δεσμεύονται για επέκταση της
παραγωγής και αποκλεισμό των
ανταγωνιστών από μελλοντικά δικαιώματα
άντλησης.
Κυβέρνηση
και επιχειρήσεις σύρουν τότε στον χάρτη
την περιβόητη «Κόκκινη Γραμμή» με τα
όρια δράσης τους: περιλαμβάνει το
μεγαλύτερο τμήμα τής τότε Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας και την Αραβική χερσόνησο.
Από
την πρώτη αυτή «διαπλεκόμενη» συμμαχία
έλαμπαν διά της απουσίας τους οι
συμμαχικές αμερικανικές και γαλλικές
εταιρείες: μόνο μετά τις πρόσκαιρες
ελλείψεις καυσίμων στις ΗΠΑ το 1917-18 η
Αμερική απαίτησε μερίδιο στο αραβικό
πετρέλαιο, ενώ οι Βρετανοί με τον Λόρενς
της Αραβίας και τους Βεδουίνους άνοιγαν
ήδη δρόμο προς τις πετρελαιοπηγές
τάζοντας - όπως και τώρα - ελευθερία και
στερλίνες.
Δέκα
ημέρες μετά τη συνθηκολόγηση του '18, η
οποία σε μεγάλο βαθμό οφειλόταν και στην
πετρελαϊκή ένδεια των Κεντρικών
Δυνάμεων, οι νικητές συναντήθηκαν στο
Παρίσι για να μοιράσουν την Οθωμανική
Αυτοκρατορία κα τα πετρέλαιά της - μια
διαδικασία που οδήγησε στη συνθήκη του
Σαν Ρέμο, η οποία επέτρεπε μεν την είσοδο
των Γάλλων με μερίδιο στη Μοσούλη, αλλά
δεν εφαρμόστηκε ποτέ... Ορισμένοι
κακεντρεχείς αναλυτές επιμένουν
μάλιστα ότι ακόμη και η ημέτερη
Μικρασιατική Καταστροφή, με την
παράλογη προσέγγιση των ελληνικών
δυνάμεων στον άξονα Εσκί Σεχίρ - Αφιόν
Καραχισάρ, δεν ήταν παρά ο απαραίτητος
αντιπερισπασμός για αυτήν ακριβώς τη
στρατηγική βρετανική κίνηση, αφού ο
συγκεκριμένος άξονας οδηγεί «καρφί» στο
Κιρκούκ!
Η
χρονιά-κλειδί είναι πάντως το 1925, όταν το
Λονδίνο «προσφέρει» το οθωμανικό
βιλαέτι της Μοσούλης στο ιρακινό
προτεκτοράτο της και αρχίζει τις
γεωτρήσεις στο Κιρκούκ, όπου όπως είδαμε
σχεδόν αμέσως «ανακαλύπτει» τεράστιες
ποσότητες αργού: ο τουρκικός στρατός
εξήγε νάφθα εκεί με πρωτόγονες μεθόδους
ήδη από το 1639 - και όλα δείχνουν ότι δεν
έχει ξεχάσει ούτε στιγμή τα «ιστορικά
του δικαιώματα» στην περιοχή...
Γ.
ΤΣΙΑΡΑΣ
