Ώρες αλήθειας

Του Θωμά  Στεφ. Σάρα

            Ύστερα από έναν ατέλειωτο και κοπιαστικό πολιτικό μαραθώνιο διαπραγματεύσεων ενός τέταρτου του αιώνα και κάτω από την πίεση των προθεσμιών για την αποδοχή της δημοκρατίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), το Κυπριακό αρχίζει να εμφανίζεται στον ορίζοντα με κάπως πιο συγκεκριμένα χρώματα.

Είναι βέβαιο ότι για την ξαφνική μεταβολή αυτών των συνθηκών κύριο ρόλο έπαιξαν γεγονότα και συγκυρίες τόσο από τον κλειστό, ζωτικό χώρο αυτής της ίδιας της Κύπρου, που αποτελεί η Μέση Ανατολή, όσο και οι πολιτικές και πολεμικές διαμορφώσεις της διεθνούς σκηνής. Δεν υπάρχει δε αμφιβολία ότι κάτω από την αναταραχή, στην οποία βρίσκεται σήμερα η διεθνής κοινότητα, και με δεδομένη τη μεγάλη πολεμική περιπέτεια των ημερών μας, κανείς από εκείνους που αποφασίζουν για τις τύχες των λαών δεν θα τολμούσε να παραβλέψει την αναγκαιότητα της άμεσης εξεύρεσης λύσης.

            Ένας δεύτερος εξίσου σπουδαίος λόγος είναι εκείνος της εξουθενωτικής οικονομικής κρίσης, η οποία μαστίζει την Τουρκία και εξαιτίας της οποίας προδιαγράφεται μια όχι και πολύ ελπιδοφόρα πορεία προς την πρόοδο αυτής της χώρας. Κάτω δε από την ασφυκτική οικονομική και πολιτική πίεση, που προκαλεί η αβεβαιότητα των εξελίξεων και δέσμια των γεγονότων των ημερών, η κυβέρνηση συνασπισμού του Μπουλέντ Ετζεβίτ δεν φαίνεται να διαθέτει και μεγάλα διαπραγματευτικά περιθώρια τόσο στον τομέα της επιβολής πραγματικών διοικητικών μεταρρυθμίσεων σε ένα μονολιθικό, φεουδαρχικό και απαρχαιωμένο κοινωνικό και διοικητικό σύστημα, όσο και τη μεγάλη αιμορρούσα πληγή, το Κυπριακό. Ένα γεγονός, το οποίο αποτέλεσε για την Άγκυρα ένα κάποιο είδος «γόρδιου δεσμού» στην πολυδιάστατη διπλωματική της προσπάθεια να επιβάλει κάποια πολιτική λύση, η οποία υποβοηθά και συντρέχει με τα δικά της σχέδια. Σχέδια, τα οποία αποβλέπουν στην επιβολή και αποδοχή από τη διεθνή κοινότητα του εγκλήματος μιας στρατιωτικής επιχείρησης και της χρήσης βίας ενάντια στη διεθνή τάξη και το διεθνές δίκαιο. Ένα έγκλημα επίθεσης εναντίον χώρας-μέλους του ΟΗΕ κάτω από το αδιάφορο και απρόθυμο πνεύμα της διεθνούς κοινότητας να παρέμβει. Την ίδια αδιαφορία και ανοχή που επέδειξε κι αυτή η ίδια η πολιτική ηγεσία των Αθηνών. Αυτός, εξάλλου, θα πρέπει να θεωρηθεί και ο λόγος ότι μέσα στα πλαίσια αυτών των αναζητήσεων η Άγκυρα κάθε άλλο παρά φάνηκε διατεθειμένη να αποδεχθεί την πρόσκληση της Ευρώπης με αντιστάθμισμα την Κύπρο, το Αιγαίο και τη Θράκη.

            Έχοντας απόλυτη επίγνωση των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων, οι στρατηγοί της Άγκυρας συνέχισαν να πιστεύουν και να καλλιεργούν την αρχή της έννοιας επιβολής του δικαίου του ισχυροτέρου.

Το σκηνικό αυτό, ωστόσο, ήρθε να αλλοιώσει τελείως η δημιουργία μιας νέας πραγματικότητας με τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, τη δημιουργία νέων πραγματικοτήτων στη Μέση Ανατολή και την καθημερινά μεγαλύτερη αύξηση βίας σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Παρ’ όλ’ αυτά, η Άγκυρα συνέχισε να πιέζει για την επιβολή των σχεδίων της, την αποδοχή των απαιτήσεών της από τη διεθνή κοινότητα. Σε μια χώρα κι ένα καθεστώς στρατοκρατών, το οποίο μαστίζουν καθημερινά πολιτικά και οικονομικά προβλήματα, είναι επόμενο να διαφαίνεται σαν σωτήρια λύση η εμπλοκή σε κάποια πολεμική περιπέτεια, η οποία θα πυροδοτήσει τον εθνικισμό των μαζών, θα αποσπάσει το ενδιαφέρον τους και θα αποπροσανατολίσει την εσωτερική κοινή γνώμη από την πιεστική καθημερινότητα. Η πολιτική αυτή έλαβε νέες διαστάσεις την περίοδο των συνομιλιών των Κληρίδη-Ντενκτάς για την εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης από τους δύο ηγέτες.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες άρχισαν στην πόλη οι εργασίες της κοινής διάσκεψης των «πολιτισμών». Για πρώτη φορά η Άγκυρα υποχρεώθηκε νε δεχθεί την αντιπροσωπεία της Κυπριακής Δημοκρατίας επίσημα, βάζοντας στο περιθώριο τον «πρόεδρο» Ντενκτάς. Ήταν μια σημαντική περίοδος, η οποία άφησε να διαφανεί η αποφασιστικότητα του διεθνούς παράγοντα για την επίλυση του «γόρδιου δεσμού», του Κυπριακού. Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, με δηλώσεις του ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Ραούφ Ντενκτάς, συνέστησε υπομονή στους Τ/Κ και προειδοποίησε ότι η ειρήνη δεν πρόκειται να έρθει «αύριο κιόλας στην Κύπρο».

            Παρ’ όλ’ αυτά, με επιστολή του στους 15 εταίρους της ΕΕ ο υπ. Εξ. της Τουρκίας, γι’ ακόμη μια φορά, προσπάθησε να υποσκάψει την Αθήνα, ζητώντας «αναγνώριση των πραγματικοτήτων στο νησί».

            Σχολιάζοντας το γεγονός, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τόνισε ότι, εάν η στάση της τουρκικής πλευράς στο Κυπριακό ευθυγραμμίζεται με τις καθημερινές δηλώσεις του Ραούφ Ντενκτάς, δεν πρόκειται να υπάρξει λύση. Σύμφωνα μάλιστα με τον Έλληνα υπ. Εξ. σήμερα, «υπάρχει μια ιστορική ευκαιρία, την οποία θα πρέπει να αξιοποιήσουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για την επίλυση του Κυπριακού, κάτι το οποίο μεταφράζεται πολύ πιο απλά στην αναγκαία βούληση, που πρέπει να επιδείξουν όλες οι πλευρές.

            Το περίεργο, ωστόσο, είναι ότι, παρά τις διακηρύξεις των δύο ομιλητών, η Άγκυρα, κορυφώνοντας τις προκλήσεις και την καλλιέργεια κλίματος έντασης, συνέχισε να ενισχύει στρατιωτικά τον Αττίλα. Σύμφωνα μάλιστα με δημοσίευμα της ημερήσιας εφημερίδας των Αθηνών «Βραδυνή», μεταφέρθηκαν στα κατεχόμενα από τουρκικά μεταφορικά αεροσκάφη υπερσύγχρονα άρματα μάχης και μοίρα πυροβολικού με πυροβόλα βεληνεκούς τριάντα χιλιομέτρων.

            Παράλληλα έγινε γνωστό ότι οι δύο ηγέτες εμφανίζονται να έχουν εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις. Ο Ραούφ Ντενκτάς έφθασε στο σημείο να καταγγείλει την Ευρώπη ότι έχει αποφασίσει πως το νησί ανήκει στους Ελληνοκύπριους. Σχολιάζοντας και εκτιμώντας την πραγματικότητα, η τουρκική εφημερίδα «Σαμπάχ» προειδοποιεί ότι, σε περίπτωση που η Τ/Κ πλευρά παραμείνει αμετακίνητη στις θέσεις της, κινδυνεύει να παραμείνει έξω από την Ευρώπη (ΤΡΑ 26/2/02). Παράλληλα, με δική του δήλωση, ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κώστας Σημίτης, επισήμανε ότι «η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ δεν θα είναι ομαλή, επειδή έχει και η Τουρκία κάποιο ρόλο να διαδραματίσει», και ισχυρίσθηκε «ασυνεννοησία και μη ύπαρξη συντονισμού μεταξύ Αθηνών και Λευκωσίας».

            Δημοσιογραφικές πληροφορίες από την Αθήνα αναφέρουν ότι τουρκικά μαχητικά έφθασαν «μέχρι τις ακτές της Εύβοιας», υπήρξαν εικονικές αερομαχίες, ενώ οι Τούρκοι πιλότοι προσπάθησαν να αγνοήσουν την παρουσία των ελληνικών μαχητικών.

            Παρ’ όλ’ αυτά συνεχίστηκαν οι κανονικές συναντήσεις των Ραούφ Ντενκτάς με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, Γλαύκο Κληρίδη. Το ίδιο διάστημα με δηλώσεις του ο Τούρκος υπ. Εξ., Ισμαϊλ Τζεμ, τόνισε πως, όταν έρθει η στιγμή ένταξης της Κύπρου στην ΕΕ, η Τουρκία θα υπενθυμίσει στους Ευρωπαίους «τα συμπεράσματα του Ελσίνκι, τα σχετικά με την Κύπρο».

            Σχολιάζοντας τις δηλώσεις Τζεμ, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κύπρου τόνισε εμφατικά ότι «δεν υπάρχει ο,τιδήποτε που μπορεί να ανακόψει την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ κι αυτό είναι κάτι το οποίο φαίνεται ότι στο τέλος συνειδητοποίησε και η τουρκική πολιτική».

            Δημοσιεύματα του τύπου της Λευκωσίας αναφέρονται σε πιθανή «λύση βοσνιακού μοντέλου», ενώ η «Σημερινή» αναφέρεται σε «παράθυρο στην τριζωνική».

Ευρωπαϊκή Ένωση: Ένα μήνυμα ελπίδας

            Ότι η ΕΕ προετοιμάζεται οικονομικά και τεχνικά για την ένταξη μιας ενωμένης Κύπρου στους κόλπους της, δήλωσε ο επίτροπος της ΕΕ, Γκούντερ Φερχόιγκεν. Αναφερόμενος στις συνομιλίες, ο Ευρωπαίος διπλωμάτης δήλωσε ότι θεωρεί «ρεαλιστικό» το στόχο να ολοκληρωθούν πριν από το τέλος του χρόνου.

            Μιλώντας στην ΕΤ-1 ο Έλληνας υπ. Εξ., Γιώργος Παπανδρέου, δήλωσε ότι η Ευρώπη θα αντιδράσει σε περίπτωση που μπουν σε εφαρμογή σενάρια βίας από πλευράς Τουρκίας, προκειμένου να αποτραπεί η ένταξη της Κύπρου. Ο ομιλητής άφησε να διαφανεί συγκρατημένη αισιοδοξία για την πορεία του ελληνοτουρκικού διαλόγου.

            Ξαφνικά η Κύπρος θρήνησε τον χαμό ενός από τους πιο αξιόλογους ηγέτες της, του Σπύρου Κυπριανού. Ο Σπύρος Κυπριανού, δεύτερος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχασε τη μάχη με το θάνατο, κτυπημένος από καρκίνο. Για τον κυπριακό λαό η απώλεια του γενναίου αγωνιστή και ηγέτη υπήρξε πλήγμα. Η Κύπρος στράφηκε στον πόνο του χαμού του άξιου τέκνου της.

            Συνεχίστηκαν οι συναντήσεις και συνομιλίες των Ραούφ Ντενκτάς και προέδρου της Δημοκρατίας, Γλαύκου Κληρίδη.

            Ακολούθησε η σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ, στην οποία παρακάθησαν επίσης και οι ηγέτες των υπό ένταξη χωρών. Στα πλαίσια της συνάντησης ο Έλληνας πρωθυπουργός συνομίλησε με τον πρόεδρο Κληρίδη. Αμέσως μετά ο κ. Σημίτης δήλωσε ότι είναι καιρός ν Τ/Κ πλευρά να δείξει βούληση να εκμεταλλευθεί αυτή τη μεγάλη ευκαιρία που υπάρχει για την επίλυση του Κυπριακού.

            Με δικές του δηλώσεις, εξάλλου, ο Τούρκος υπ. Εξ. τόνισε ότι τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία θα πρέπει να πιέσουν για κάποιον κοινό στόχο στο θέμα της Κύπρου σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις των δύο ηγετών του νησιού. Εάν αποτύχουν, συμπλήρωσε, τότε θα χαθεί και η πρόοδος που έχει γίνει. Πρόσθεσε, όμως, ότι υπάρχει ακόμη καιρός και ότι δεν είναι πολύ αργά.

            Μια νέα σημαντική εξέλιξη ήταν εκείνη της συνάντησης του πρωθυπουργού της Τουρκίας, Μπουλέντ Ετζεβίτ, με τον πρόεδρο της Κύπρου στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ στη Βαρκελόνη. Σύμφωνα με τον Τούρκο πρωθυπουργό, ο χαιρετισμός αποτελούσε απλώς μια «κοινωνική επαφή» και δεν είχε πολιτική σημασία. Η πολιτική αφορά τον κ. Ντενκτάς, σύμφωνα με τον ομιλητή. Σχολιάζοντας αργότερα το θέμα, ο Τούρκος πρωθυπουργός επανέλαβε ότι «πρέπει να γίνει αποδεκτή η πραγματικότητα της Κύπρου, η ύπαρξη δύο διαφορετικών κρατών».

            Πίσω στην Κύπρο συνεχίστηκαν οι συνομιλίες των δύο ηγετών.

            Παράλληλα, αναφερόμενος στο Κυπριακό, ο Ευρωπαίος επίτροπος Φερχόιγκεν δήλωσε ότι ο Τ/Κ ηγέτης, Ραούφ Ντενκτάς, θα βγει χαμένος, εάν δεν αλλάξει στάση στο Κυπριακό και πρόσθεσε ότι αυτό το γνωρίζει ο ίδιος ο Ντενκτάς καλά. Ήταν το πλέον ελπιδοφόρο μήνυμα που είχε ποτέ ακούσει ο κυπριακός Ελληνισμός. Είναι δε βέβαιο ότι αυτή η ξαφνική διαμόρφωση των πολιτικών καταστάσεων ήταν απόλυτα συνδεδεμένη με τα γεγονότα των ημερών στη Μέση Ανατολή.

            Τουλάχιστον για πρώτη φορά οι εξελίξεις και η τρομακτική βία μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων υποχρέωναν τη διεθνή κοινότητα να δει με μεγαλύτερη προσοχή το Κυπριακό. Πέραν δε όλων των άλλων, η Κύπρος αποτελεί μια μόνιμη και ασφαλή βάση για τον ευρωστρατό και το ΝΑΤΟ στην προσπάθεια αστυνόμευσης της περιοχής.