Πίσω στο ευρετήριο

Η 19^η  Μαΐου  να γίνει ευρωπαϊκή ημέρα θυμάτων του Κεμαλισμού

Συνέντευξη του Φάνη  Μαλκίδη στην Δέσποινα Δαμιανίδου (εφημερίδα Άποψη – Αλεξανδρούπολη ) για την 19^η Μαΐου

Από το 1994 η 19^η Μαΐου έχει οριστεί ως ημέρα μνήμης της ποντιακής γενοκτονίας. Πιο συγκεκριμένα,  η ελληνική Βουλή με τον υπ. Αρ. 2193 Νόμο αναλαμβάνει να συνεισφέρει σε όλες τις διαστάσεις του Ποντιακού.

Σήμερα, 12 χρόνια μετά την καθιέρωση αυτής της ημέρας και ανήμερα της 19^ης Μαΐου επιχειρούμε να εξετάσουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο έχουμε κινηθεί όλα αυτά τα χρόνια, ως προς αυτή την κατεύθυνση.

Αρκεί η καθιέρωση μιας ημερομηνίας για να τυπωθεί στη συνείδηση των Ελλήνων ένα έγκλημα τέτοιων διαστάσεων;

Αυτό που θέλουμε είναι κάθε χρόνο στις 19 του Μάη να θυμόμαστε απλά ότι αρκετές δεκαετίες νωρίτερα εξοντώθηκαν γύρω στις 350.000 άνθρωποι;

Μήπως τελικά σε μια εποχή που η κάθε μέρα πλέον έχει κι έναν δικό της συμβολισμό και γιορτάζεται κάτι έχουμε παρασυρθεί και δεν αντιλαμβανόμαστε το πραγματικό νόημα της 19^ης Μαΐου;

Ίσως οι παραπάνω ερωτήσεις να μην είναι τόσο εύκολο να απαντηθούν και ίσως για κάποιους να είναι αρκετά σκληρές.

Εμείς στην προσπάθειά μας να τις προσεγγίσουμε απευθυνθήκαμε σε έναν άνθρωπο που ως μέλος της Διεθνούς Ένωσης για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών και της Διεθνούς Ένωσης Ακαδημαϊκών για τη Μελέτη των Γενοκτονιών σίγουρα γνωρίζει λεπτομέρειες και δεδομένα που θα μας βοηθήσουν.

Ο κ. Φάνης Μαλκίδης έχοντας κάνει παρεμβάσεις για το Ποντιακό ζήτημα σε Διεθνείς Οργανισμούς και όντας μέλος της Ακαδημαϊκής Κοινότητας – διδάσκει στο Τμήμα Νομικής και στο Τμήμα Παρευξεινίων Χωρών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης - μας παραθέτει στοιχεία και πληροφορίες που αφορούν στο συγκεκριμένο θέμα, αλλά μας καταθέτει και τη δική του οπτική αναφορικά με λάθη ή παραλείψεις που τυχόν έχουν γίνει από πλευράς ελληνικού κράτους.

Απόλυτα ενημερωμένος, χωρίς υπερβολικές τοποθετήσεις και σαφής στην άποψή του: «Δεν πρόκειται για εορτασμό. Ας το καταλάβουν μερικοί που επιμένουν να το αναγράφουν έτσι σε κάποια προγράμματα. Είναι μια ημέρα μνήμης. Δεν γιορτάζεις όταν πεθαίνει ένας άνθρωπος. Τον θυμάσαι, τον τιμάς. Δεν γιορτάζεις, όμως».

Η συνάντησή μας έγινε λίγες μέρες αργότερα από την ανακοίνωση της υποψηφιότητας της κ. Καραχασάν και μια μόλις μέρα μετά την ακύρωση της τελετής αδελφοποίησης Θεσσαλονίκης και Σμύρνης, μετά από ξαφνική απόφαση του Δημάρχου της τουρκικής πόλης, εξαιτίας της παρουσίας του Δημάρχου Θεσσαλονίκης κ. Παπαγεωργόπουλου σε αποκαλυπτήρια μνημείου για την ποντιακή γενοκτονία.

Τον ρωτήσαμε για την εξέλιξη αυτή και μας απάντησε πώς « το γεγονός αυτό από μόνο του φανερώνει για άλλη μια φορά τη στάση της τουρκικής κυβέρνησης. Η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει τις δολοφονίες και τους διωγμούς εις βάρος άλλων λαών. Είναι γνωστή και πάγια η τακτική της».

Μπορείτε κ. Μαλκίδη να μας αναφέρετε κάποια στοιχεία που αφορούν στη γενοκτονία; Από πού προκύπτουν;

«Από τα στοιχεία που έχουν προκύψει από τους 14 τόμους του καθηγητή Φωτιάδη, αποδεικνύεται πλέον το έγκλημα της γενοκτονίας. Το έργο αυτό αφορά αγγλικά, γαλλικά, ρωσικά, σοβιετικά, τουρκικά, αλλά και ελληνικά αρχεία, καθώς και αρχεία του Βατικανού, που αποδεικνύουν ότι από τους 700.000 περίπου ανθρώπους που βρισκόταν στον Πόντο το 1916, το 1923 έλειπαν περίπου 353.000,  πράγμα που σημαίνει ότι ένας στους δύο ανθρώπους έλειπε. Αυτά τα 350.000 θύματα αποδεδειγμένα υπάρχουν σε όλες τις περιοχές του Πόντου και είναι το αποτέλεσμα ενός σχεδίου που ξεκίνησε το 1916 από τους Νεότουρκους και συνεχίστηκε το 1919 από τους κεμαλικούς».

Το 1994 ήταν η χρονιά που το ελληνικό κράτος όρισε ως ημέρα μνήμης τη 19^η Μαΐου;

«Πράγματι, μετά από 70 περίπου χρόνια η ελληνική Πολιτεία αναγνώρισε το έγκλημα της γενοκτονίας και όρισε τη 19^η Μαΐου ως ημέρα μνήμης, μετά από πρόταση του Μιχάλη Χαραλαμπίδη . Ας αναφερθεί σ’ αυτό το σημείο ότι στις 19 Μαΐου 1919 αποβιβάστηκε ο Κεμάλ στη Σαμψούντα. Στα πρώτα τρία άρθρα του Νόμου αναφέρονται ο ορισμός της συγκεκριμένης ημερομηνίας, ο χαρακτήρας, το περιεχόμενο, οι εκδηλώσεις, καθώς και η ισχύς του.  Τα υπόλοιπα άρθρα αναφέρονται σε τρία ζητήματα που σχετίζονται με τη γενοκτονία και που κατά τη γνώμη μου έχουν και βαρύνουσα σημασία. Το 1^ο αφορά στη διεθνοποίηση της γενοκτονίας, το 2^ο στην αποκατάσταση των Ποντίων της ΕΣΣΔ και το 3^ο στην προστασία των δικαιωμάτων των ποντιόφωνων της Τουρκίας».

Ας τα δούμε πιο συγκεκριμένα. Μέχρι σήμερα ποιοι έχουν αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Ποντίων;

«Σε επίπεδο κρατικό τη γενοκτονία την έχει αναγνωρίσει μόνο η Κύπρος( αν αναλογιστούμε ότι την αρμένικη γενοκτονία την έχουν αναγνωρίσει πάνω από 70 κράτη και άλλες τόσες πολιτείες και ομοσπονδιακά κράτη). Σε επίπεδο πολιτειών των Η.Π.Α. την έχει αναγνωρίσει το 2002 η Νέα Υόρκη, το Νιού Τζέρσει και η Κολούμπια, το 2003 η Γεωργία και η Πενσυλβάνια, το 2005 το Κλίβελαντ και τώρα το 2006, πρν από λίγες μέρες, στ η πολιτεία Βικτώρια της Αυστραλίας, έγινε συζήτηση για το ζήτημα μετά από παρέμβαση ελληνίδας Βουλευτή της κυρίας  Μικάκου».

Οι αναγνωρίσεις αυτές προκύπτουν μετά από συγκεκριμένες κινήσεις σε επίπεδο κρατικό ή όχι;

«Η κινητικότητα αυτή και τα αποτελέσματα αυτά έρχονται μετά από συλλογική προσπάθεια – όχι κρατική ή κυβερνητική -, αλλά προσπάθεια ομοσπονδιών και συλλόγων Ποντίων σε όλο τον κόσμο, αλλά και συλλόγων Ελλήνων σε όλο τον κόσμο. Θα πρέπει, φυσικά να πούμε ότι σ’ αυτήν την προσπάθεια έχουμε τη συμπαράσταση πάρα πολλών ξένων ανθρώπων (διανοούμενοι, πολιτικοί κ.τ.λ.), οι οποίοι συνεισφέρουν. Έχουμε, για παράδειγμα, μαζί μας Τούρκους, Κούρδους, Σύριους, Αρμένιους, οι οποίοι συμμερίζονται τις απόψεις μας. Θα σας αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αποτελεί ταυτόχρονα και μια σημαντικότατη προσπάθεια που έγινε από έναν Τούρκο δημοκράτη, τον Αλί Ερτέμ,  ο οποίος έχει κάνει ένα σύλλογο στην Φρανκφούρτη ενάντια στη γενοκτονία. Συγκέντρωσε, λοιπόν, 11.500 υπογραφές και τις έστειλε στην τουρκική Κυβέρνηση, προκειμένου να αναγνωρίσει τη γενοκτονία. Δύο μήνες αργότερα του επιστράφηκαν ως «απαράδεκτες», επειδή η Τουρκία δεν αναγνωρίζει ως έγκλημα το συγκεκριμένο γεγονός».

Σε επίπεδο Διεθνών Οργανισμών έχουν γίνει ανάλογες παρεμβάσεις;

«Παρέμβαση με τίτλο «ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ ΥΠΟ ΣΥΝΕΧΗ ΕΞΟΔΟ», πραγματοποιήθηκε στον ΟΗΕ το 1998 και την ίδια χρονιά στον Οργανισμό για την Ασφάλεια της Συνεργασίας στην Ευρώπη. Επίσης, το 2002 και το 2004 έγιναν και πάλι παρεμβάσεις στον ΟΗΕ  και πιο συγκεκριμένα για τις διακρίσεις που υπάρχουν γενικότερα, τόσο για το ζήτημα της γενοκτονίας, όσο και για τους ποντιόφωνους. Επιπλέον,  παρεμβάσεις έχουν γίνει από την  Ένωση για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών (στην οποία και συμμετέχω) και έγιναν στη Γενεύη μετά από προτροπή Ελβετών και Γερμανών συναδέλφων».

Μπορούμε να προσδιορίσουμε αριθμητικά τους ποντιόφωνους που ζουν στην περιοχή;

«Είναι περίπου 600.000 – 700.000ι. Ο αριθμός αυτός, όμως, δεν μπορεί να εξακριβωθεί. Πρόκειται για δικούς μας υπολογισμούς. Δεν υπάρχει μέχρι τώρα απογραφή και δεν υπάρχει παραδοχή από την Τουρκία ότι υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν τα ποντιακά, άνθρωποι δηλαδή  που μιλούν την πλησιέστερη προς την αρχαία ελληνική γλώσσα διάλεκτο. Η τελευταία έρευνα που έγινε από την τουρκική εφημερίδα Millyet  κάνει λόγο για 32% του πληθυσμού που μιλά την ποντιακή. Ανέφερε, μάλιστα, ότι μόνο στην Κωνσταντινούπολη υπάρχουν περίπου 100.000 – 120.000 άνθρωποι, οι οποίοι κατάγονται από την περιοχή του Πόντου  και μιλάνε ποντιακά».

Ποιες είναι οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ζουν αυτοί οι άνθρωποι;

«Δεν τους επιτρέπεται, φυσικά, να μιλούν δημόσια την ποντιακή διάλεκτο. Πολλές φορές, βέβαια, ταυτίζεται ένας ποντιόφωνος με την έννοια του κρυπτοχριστιανού. Αυτό, όμως, δε συμβαίνει πάντοτε. Μπορεί ένας μουσουλμάνος να μιλάει και ποντιακά και να προκύπτει έτσι και μια κρίση ταυτότητας για το «ποιος είμαι». Ενώ μιλάει, δηλαδή, ποντιακά ν’ αναρωτιέται ποιος πραγματικά είναι. Να σας αναφέρω ακόμη ότι τα παιδιά στο σχολείο δεν τα αφήνουν να μιλάνε ποντιακά και όσα το κάνουν δέχονται  άσχημη αντιμετώπιση από τους δασκάλους».

Ποια είναι η γνώμη σας όσον αφορά στην αποκατάσταση των Ποντίων;

«Δεν μπορώ να πω ότι ήταν και η καλύτερη αν αναλογιστούμε τι έχει γίνει σε επίπεδο άλλων χωρών που χρειάστηκε κι αυτές να κάνουν κάτι ανάλογο, π.χ. η Γερμανία ή το Ισραήλ».

Υπάρχουν κάποιες εκδοτικές προσπάθειες υπέρ του ποντιακού ζητήματος. Έχουν προχωρήσει ή «ναυάγησαν»;

«Το 1994 υπήρχε μια έκδοση στα τουρκικά που το περιεχόμενό της αφορούσε στην «Κουλτούρα του Πόντου». Το έγραψε ένας ποντιόφωνος ο Ομέρ Ασάν. Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε από έναν εκδοτικό οίκο στην Κωνσταντινούπολη που έχει κάνει κι άλλες εκδόσεις για τις μειονότητες. Μέσα σ’ αυτό το βιβλίο υπήρχαν στοιχεία για τη γλώσσα, τον πολιτισμό, τη διατροφή, τα πάντα δηλ. που αφορούν στο ποντιακό στοιχείο. Ο άνθρωπος αυτός διώχθηκε και κατέληξε στα δικαστήρια. Το βιβλίο έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κυριακίδη και πρόκειται για το πρώτο βιβλίο από έναν ποντιόφωνο Τούρκο πολίτη για το ζήτημα του Πόντου. Στη συνέχεια ακολούθησε στο Πανεπιστήμιο της Τραπεζούντας ένα περιοδικό το οποίο εκδόθηκε για 3 τεύχη στα ποντιακά και τελικά οι φοιτητές συνελλήφθησαν».

Αναφέραμε παραπάνω ότι σε θεσμικό επίπεδο το ελληνικό κράτος είναι υποχρεωμένο να πραγματοποιεί  κάποιες επετείους μνήμης. Είστε ικανοποιημένος από όσα έχουν προηγηθεί;

«Επιτρέψτε μου να αναφέρω εν συντομία κάποια απ’ αυτά που έχουν γίνει. Το 1996 επιλέγεται η Κύπρος για να γίνει η πολυσυζητημένη συναυλία Ρουβά – Κούτ. Το 1997 επιλέγεται να σταλεί η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών προκειμένου να παίξει στην Τουρκία. Το 1998 ο τότε Υπουργός Εξωτερικών καταθέτει στεφάνι στον Κεμάλ. Το 1999 επιλέγεται αυτή η μέρα για να γίνει κοινή άσκηση Ελλήνων και Τούρκων και τουρκικά αεροσκάφη προσγειώνονται στην Αγχίαλο και τουρκικά στρατεύματα αποβιβάζονται στην Πελοπόννησο. Το 2000 γίνονται εκδηλώσεις στην Κομοτηνή, όπου καλούνται ποδοσφαιρικές ομάδες για να παίξουν. Να προσθέσω κάπου εδώ ότι η 19^η Μαΐου στην Τουρκία είναι αργία,  γιορτάζεται ως ημέρα της τουρκικής νεολαίας  και σαφώς πρόκειται για μια μέρα κατά την οποία τιμάται ιδιαίτερα η συμβολή της νεολαίας στη νίκη των Ελλήνων. Καθιερώθηκε το 1925 από τον Κεμάλ για να έχει μια σημειολογία σε σχέση με την ημέρα που ο ίδιος ο Κεμάλ πήγε στη Σαμψούντα».

Οι παραπάνω ενέργειες σας βρίσκουν σύμφωνο; Πιστεύετε ότι έχουν συμβάλλει θετικά στο ζήτημα που συζητάμε;

«Θα σας απαντήσω λίγο διαφορετικά και θα θυμίσω ότι τα μέλη της Κρατικής Ορχήστρας αρνήθηκαν να πάνε τη συγκεκριμένη ημερομηνία, ενώ και ο κ. Ρουβάς ζήτησε συγγνώμη για το γεγονός ότι συμμετείχε στη συναυλία μια τέτοια μέρα. Είναι πολύ σημανικό να πούμε ότι όταν η ίδια η Πολιτεία με τις ενέργειές της ακυρώνει ουσιαστικά το νόμο αυτό, τότε τι αντίδραση να περιμένουμε από την πλευρά των Ποντίων; Οι πράξεις αυτές ουσιαστικά καταργούν τον τύπο του νόμου. Ήμασταν εμείς, άνθρωποι απ’ όλη την Ευρώπη, οι οποίοι διαφύλαξαν τελικά αυτή την ημερομηνία. Θα θυμίσω, επιπρόσθετα, το παράδειγμα των Αρμενίων, οι οποίοι έκαναν μια μεγάλη κίνηση και σήμερα μιλούν όλοι για την αρμένικη γενοκτονία και σε κρατικό επίπεδο. Αν δηλαδή το ελληνικό κράτος λειτουργούσε όπως το αρμενικό,νομίζω ότι 1^ον  σήμερα θα μιλούσαμε για μια αναγνωρισμένη γενοκτονία όλων των Ελλήνων από το τουρκικό κράτος σε μια διεθνή βάση και 2^ον η Τουρκία πλέον θα ήταν υπόλογη απέναντι σε μας , αλλά και σε όλους τους Διεθνείς Οργανισμούς. Όταν, λοιπόν, δεν τίθονται τα μειονοτικά ζητήματα σε καμία πολιτική ατζέντα στις συνομιλίες Ελλάδας και Τουρκίας και αντίθετα τίθεται το ζήτημα της καταπίεσης των μειονοτήτων εδώ στη Θράκη, αντιλαμβάνεστε ότι έχει αντιστραφεί πλέον το πολιτικό παιχνίδι, αλλά και οι όροι της πολιτικής συζήτησης».

Εσείς κ. Μαλκίδη πιστεύετε ότι οι μειονότητες που ζουν στη Θράκη καταπιέζονται;

«Όχι βέβαια! Κι αν θέλαμε να το δούμε με όρους αντιστοιχίας Ελλήνων της Πόλης ή των ποντιόφωνων, ή άλλων μειονοτήτων  θα σας έλεγα ότι εάν οι ποντιόφωνοι που ζουν σήμερα στη Τουρκία είχανε το 1% των δικαιωμάτων που έχουν οι μουσουλμάνοι της Θράκης, τότε θα λέγαμε ότι περάσαμε από το σκοτάδι στο φως».

Υπάρχει στην Ελλάδα εθνικό μνημείο για τη γενοκτονία;

«Δυστυχώς, όχι. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εθνικό μνημείο, όπως π.χ. έχει το Ισραήλ στο Τέλ Αβίβ ή η Αρμενία στο Ερεβάν, όπου εκεί σγκεντρώνονται  όλοι οι άνθρωποι την ημέρα της μνήμης. Στη χώρα μας υπάρχουν κατά τόπους  μνημεία, όπως και στο εξωτερικό. Αυτό θέτει το ζήτημα για το πώς το κράτος – πέρα από τις άλλες ενέργειες -, αντιμετωπίζει τα θύματα και ουσιαστικά τη μνήμη την ίδια. Η ίδια η λέξη μνημείο προϋποθέτει τη διατήρηση της μνήμης».

Έχει ενταχθεί το ποντιακό ζήτημα στην εκπαιδευτική ύλη; Το διδάσκονται οι μαθητές;

«Το σχολικό έτος 2005 – 2006 μπήκε για πρώτη φορά στα σχολικά βιβλία της Γ’ Λυκείου η ιστορία της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Ωστόσο, είναι εκτός ύλης των εξετάσεων. Ενώ διδάσκεται, δεν εξετάζεται. Είναι, όμως, μια αρχή. Θα πρέπει να σας πω, επίσης, ότι διδάσκεται στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, η ιστορία των Ελλήνων του Πόντου με τους τόμους του καθηγητή Φωτιάδη».

Έγιναν φέτος κάποιες εκδηλώσεις μνήμης για τη 19^η  Μαΐου;

«Θα αναφερθώ πρώτα στο εξωτερικό. Για πρώτη έγινε πορεία και  διεκδίκηση της αναγνώρισης στη Μόσχα από την Ένωση ποντιακής νεολαίας, η οποία  έκανε πορεία και διαδήλωση μπροστά στην τουρκική πρεσβεία. Στις 26 Μαΐου 2006  πραγματοποιήθηκε  πορεία και διαδήλωση στη Στουτγκάρδη, όπου  συγκεντρώθηκαν όλοι οι Έλληνες της Γερμανίας. Θα ήθελα επίσης να αναφέρω ότι στις 10 Σεπτεμβρίου θα γίνουν αποκαλυπτήρια του μνημείου της Ποντιακής γενοκτονίας στη Φιλαδέλφεια, το πρώτο στις ΗΠΑ, ενώ υπάρχει σκέψη για το 2007 να προγραμματιστεί και να οργανωθεί μια μεγάλη διαδήλωση στη Νέα Υόρκη, όπου εκεί πλέον η διεκδίκηση της γενοκτονίας αποκτά μια άλλη δυναμική. Βεβαίως φέτος διοργανώνεται από την Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος, το παγκόσμιο συνέδριο τον Ιούλιο στην Αθήνα, όπου θα συμμετάσχουν Πόντιοι απ’ όλο τον κόσμο».

Κ. Μαλκίδη σας ευχαριστώ πολύ για την ενδιαφέρουσα κουβέντα!

«Κι εγώ σας ευχαριστώ κ. Δαμιανίδου»!