Πίσω στο ευρετήριο

Θεοφάνης Μαλκίδης- Νικόλαος Κόκκας (επιμέλεια)

ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ.

Ξάνθη εκδόσεις Σπανίδης 2006, σελ.296,  ISBN: 960-6653-04-8

Η συγκέντρωση σε ένα τόμο έξι κειμένων σχετικά με τους μετασχηματισμούς της ταυτότητας των Πομάκων τα τελευταία εκατό χρόνια στοχεύει πρώτα απ’ όλα στο να συνοψίσει έναν τεράστιο όγκο της διεθνούς βιβλιογραφίας σχετικά με το θέμα αυτό. Κατά δεύτερο λόγο αποσκοπεί να συμβάλλει στην αναζήτηση κοινών συνισταμένων μέσα από συγκλίσεις και αποκλίσεις έξι διαφορετικών ερευνητών που κινούνται στο χώρο της ιστορίας, της λαογραφίας, της κοινωνιολογίας, της γλωσσολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας.  Κοινή αφετηρία των έξι συγγραφέων του βιβλίου αποτελεί η προσέγγιση του ζητήματος μέσα από σύγχρονες οπτικές γωνίες, συμβάλλοντας στην απεμπλοκή του από την εθνικιστική ιστοριογραφία του παρελθόντος αλλά και από τις ισοπεδωτικές μεταμοντέρνες εθνογραφίες που αγνοούν το χώρο της Θράκης και θεωρητικολογούν χωρίς ανάλυση των ιστορικών και κοινωνικών δεδομένων.  Αυτό βέβαια δε συνεπάγεται ομοιόμορφη αντιμετώπιση. Αντίθετα, τα κείμενα του βιβλίου διαφέρουν μεταξύ τους τόσο ως προς το μέγεθος και τη μορφή όσο και ως προς τη θεματολογία και τον προσανατολισμό τους.

        Το πρώτο κείμενο του Παναγιώτη Παπαδημητρίου αποτελεί μια σημαντική ιστορική εισαγωγή που καλύπτει χρονικά την περίοδο από την ίδρυση του βουλγαρικού κράτους μέχρι το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αναφορών τόσο στο χώρο της Ελλάδας όσο και της Βουλγαρίας ο Π.Παπαδημητρίου προσδιορίζει αναλυτικά τόσο το πεδίο έρευνας όσο και τις πολλαπλές διακυμάνσεις της πομακικής ταυτότητας, περιγράφοντας το πέρασμα από τις σχέσεις συνύπαρξης των εθνοτικών ομάδων κατά το 19^ο αιώνα στη διαμόρφωση των εθνικών κρατών στα Βαλκάνια.

 Στο δεύτερο κείμενο, του Θεοφάνη Μαλκίδη, αναλύεται ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι μεταβολές στις ελληνοτουρκικές σχέσεις στην εξέλιξη της ταυτότητας  των  Πομάκων της  ελλαδικής Θράκης από το 1930 μέχρι σήμερα. Ο Θ.Μαλκίδης προσπαθεί να αναδείξει τους κυριότερους παράγοντες που επηρέασαν την πομακική ταυτότητα σε συνάρτηση με τις επίσημη κρατική πολιτική και τη διείσδυση του τουρκικού εθνικισμού στη Θράκη.

Το τρίτο κείμενο ανήκει στη Φωτεινή Τσιμπιρίδου. Πρόκειται, μπορούμε να πούμε, για ένα κείμενο «κλασικό» που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2000 αλλά διατηρεί την επικαιρότητά του ως προς την περιγραφή της διαμόρφωσης της μειονοτικής ταυτότητας αλλά και της αμφισημίας των πολλαπλών ταυτοτήτων των «ανθρώπων του βουνού».

Με το ζήτημα της πομακικής ταυτότητας  ασχολείται και η Κατερίνα Μάρκου δίνοντας έμφαση στην ορολογία που έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει τους μουσουλμάνους της Θράκης. Βασισμένη σε επιτόπια έρευνα στους Πομάκους της Θράκης, η Κ.Μάρκου επιχειρεί να θίξει τον καθοριστικό ρόλο της μητρικής γλώσσας αλλά και των εκπαιδευτικών θεσμών στη συγκρότηση της πομακικής ταυτότητας και της στάσης των Πομάκων απέναντι στις άλλες εθνο-πολιτιστικές ομάδες που συνυπάρχουν στη Θράκη. 

Με τις πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της θεσμοθετημένης τριγλωσσίας στην εκπαίδευση των Πομάκων ασχολείται και η Δόμνα Μιχαήλ. Ειδικότερα, η Δ.Μιχαήλ θεωρεί πως η χρήση της μητρικής γλώσσας από τους Πομάκους ενισχύει την αίσθηση της ταυτότητάς τους. Επίσης, αναφερόμενη στις συνέπειες που έχει η απαξίωση της μητρικής γλώσσας από το επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα, επισημαίνει τις μαθησιακές δυσκολίες που συναντούν οι τρίγλωσσοι Πομάκοι μαθητές ως προς την πρόσκτηση βασικών δεξιοτήτων.

Το τελευταίο κείμενο του βιβλίου, γραμμένο από το Νικόλαο Κόκκα, αναφέρεται στους Πομάκους του βουλγαρικού τμήματος της Ροδόπης. Ο Ν.Κόκκας  παρουσιάζει τις σχέσεις των Πομάκων της βουλγαρικής Ροδόπης με το βουλγαρικό κράτος, τις πολιτικές αφομοίωσης που ακολουθήθηκαν κατά το παρελθόν καθώς και τις κυρίαρχες στάσεις των Πομάκων της Βουλγαρίας απέναντι στην ιστορία τους.

       Οι συγγραφείς θεωρούν ότι το βιβλίο, το οποίο  συγκεντρώνει ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών απόψεων αναφορικά με τους Πομάκους, αποτελεί μια νέα συνεισφορά στην βιβλιογραφία  περί μειονοτικών ταυτοτήτων στην Ελλάδα.