Το
προσφυγικό ζήτημα σήμερα
Tου
Φάνη Μαλκίδη
Είναι
γνωστό ότι η δική μας ενοποίηση, το
ελληνικό Risorgimento, ήταν μακρόχρονο,
επώδυνο και σκληρό. Λίγοι λαοί στην
Ευρώπη και στον πλανήτη έχουν
αντίστοιχες προσπάθειες ενοποίησης,
ελληνική ενοποίηση η οποία όμως δεν
ολοκληρώθηκε -
από τον
αγώνα των Ποντίων και των Βορειοηπειρωτών
μέχρι την ένοπλη πάλη της Κύπρου για
αυτοδιάθεση-ένωση.
Σημαντική
διάσταση σε όλη αυτήν την προσπάθεια
κρατά το προσφυγικό στοιχείο,
που προέκυψε μετά από τους αγώνες του
Ελληνισμού. Πρόσφυγες από την Ιωνία, τον
Πόντο, τη Θράκη, την Καππαδοκία, οι
οποίοι κατέφυγαν στον ελλαδικό χώρο για
να διασωθούν. Τις περισσότερες φορές
τους ακολουθούσε ένας στρατός,
ο οποίος δεν νικήθηκε, όπως έγραφε ο
Έρνεστ Χέμινγουέι,
πολεμικός ανταποκριτής τότε. Και αν πάμε
ακόμη πιο βαθιά, οι ελληνικοί πληθυσμοί
από δύο ιστορικούς χώρους υποχρεώθηκαν
να καταφύγουν στην Ελλάδα για να
προχωρήσει η διαδικασία στη Λωζάννη το
1923. Η Ορεστιάδα και η Βύσσα, πατρίδα των
διάσημων επιστημόνων και λογίων
Καραθεοδωρήδων. Ο ένας από αυτούς
διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο
της Σμύρνης, πριν τον Αύγουστο του 1922
παραδοθεί στις φλόγες, όπως και όλη η
πόλη μαζί με τον ελληνικό πληθυσμό. Δύο
χώροι, δύο Ιφιγένειες στις αρχές του 20ου
αιώνα. Μάλιστα, ο Δήμος της πρώτης έχει
την τραγική αυτή μυθική φιγούρα ως
σύμβολο.
Η
ουσία του προσφυγικού ζητήματος είναι
πολυποίκιλη και εδώ και 80 χρόνια
αποτελεί μείζον ζήτημα για πολλούς από
εμάς. Ζήτημα που σχετίζεται με την
πολιτική διάσταση, δηλαδή τη στάση της
Ελλάδας και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις,
καθώς και με την οικονομική διάσταση.
Για το δεύτερο θα ασχοληθούμε κάποια
άλλη φορά, αφού οι περιουσίες των
προσφύγων έγιναν θύματα της τότε
ελληνοτουρκικής προσέγγισης (1930) και των
πελατειακών αναγκών των εκάστοτε
διαχειριστών τους. Όσον αφορά τη στάση
της Ελλάδας. οι θυσίες που έκανε τότε το
πάμπτωχο τότε ελληνικό κράτος δεν
συγκρίνονται με σημερινές καταστάσεις,
όπου υποτίθεται σε συνθήκες οικονομικής
ευημερίας υποδέχθηκε τους νεοπρόσφυγες
από την τ. Σοβιετική Ένωση. Με λίγα λόγια
η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων του
1923 τα κατάφερε πολύ καλύτερα από το
Ίδρυμα ΕΙΥΑΠΟΕ, του 1991.
Σχετικά
με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το
προσφυγικό. Το ενάμισι και πλέον
εκατομμύριο πρόσφυγες από την καθ΄ ημάς
Ανατολή, του πολιτισμού, της ιστορίας,
του εμπορίου και της παρουσίας αιώνων,
έγιναν θύματα μιας,
υποτίθεται,
πολιτικής προσέγγισης, ειρήνης και
φιλίας. Έννοιες οι οποίες έχουν
κακοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στην
Ελλάδα. Οι πρόσφυγες όμως αποτελούν
κομμάτι της νεότερης ιστορίας και
κληρονομιάς του Ελληνισμού, και είναι
συνεχιστές της παράδοσης της Ρωμανίας.
Συνεχιστές της παράδοσης του Βυζαντίου,
όπως είναι γνωστό, το οποίο υπερβαίνει
τον ελλαδισμό και τη στενότητα σκέψης
της Αθήνας. Είναι μέρος της κληρονομιάς
μας, η οποία ζει και δίνει πολλά, εδώ στο
χώρο της Νέας Βύσσας πλέον. Ένα μικρό
δείγμα της πολυδιάστατης παρουσίας των
Ελλήνων, οι οποίοι έστω και πρόσφυγες
επιβιώνουν.
Ο
Φάνης Μαλκίδης διδάσκει στο Δημοκρίτειο
Πανεπιστήμιο Θράκης και το κείμενο
αποτελεί μέρος της ομιλίας στις
εκδηλώσεις «ΒΥΣΣΕΙΑ 2003. Ογδόντα χρόνια
δημιουργίας ενός προσφυγικού οικισμού
του νομού Έβρου», που διοργάνωσε ο
Πολιτιστικός Σύλλογος «Σ. Καραθεοδωρή».
