ΟΙ
ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ ΣΕ ΜΙΑ
ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ
Στο
Ελληνικό και Διαπολιτιστικό
Κέντρο Βρυξελλών,
διεξήχθη ενδιαφέρουσα ημερίδα [ΟΜΙΛΙΑ –
ΣΥΖΗΤΗΣΗ] με θέμα: «Η πορεία της
Ελληνικής Γλώσσας στη Διευρυμένη
Ευρωπαϊκή Ένωση και η εκπαίδευση των
Ελληνοπαίδων εξωτερικού. Η
διαπολιτισμική εκπαίδευση» στην οποία
πήραν μέρος πανεπιστημιακοί καθηγητές,
εκπαιδευτικοί, διπλωμάτες και πολλοί
ομογενείς. Μια από τις πλέον αξιόλογες
ομιλίες ήταν αυτή του Καθηγητή
Φιλοσοφίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο
Βρυξελλών κ. Λάμπρου Λουλουμπαρίτση που
έφερε σαν τίτλο ΄΄ ΟΙ ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΕΣ
ΓΛΩΣΣΕΣ ΣΕ ΜΙΑ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ
΄΄
Ο
κ. Κουλουμπαρίτσης, αντεπιστέλλον μέλος
της Ακαδημίας Αθηνών, ανέφερε, μεταξύ
άλλων, ότι σε διάφορες εποχές,
κυριάρχησαν ορισμένες γλώσσες : η
ελληνική κοινή, η λατινική, η γαλλική και
σήμερα ήρθε η σειρά της αγγλικής.
Τόνισε
ότι εκείνο όμως που έχει αλλάξει ριζικά
σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι άλλοτε
η κυριαρχία είχε περιοριστεί στην
Ευρώπη, ενώ σήμερα γίνεται παγκόσμια.
Επί πλέον έχει μετατραπεί το δομικό
πλαίσιο, γιατί ο σημερινός κόσμος
παρουσιάζει δομή απόλυτα καινούργια,
δηλαδή την τεχνικό-οικονομική δομή, με
επικοινωνιακές προεκτάσεις και
οικουμενική διάσταση. Με τα δύο αυτά
υποδομήματα η αγγλική
εδραιώνει σταθερή επιβολή στον πλανήτη
μας, με συνεχή ορμή και με
απρόβλεπτες συνέπειες.
Αντίκρυ
σ΄ αυτή την πραγματικότητα
δημιουργείται η Ευρώπη, η οποία έχει
επίσης αλλάξει ριζικά, γιατί ξεκίνησε
από διαφορετικές χώρες με ανταγωνιστική
νοοτροπία, αλλά και με αφάνταστο
ιστορικό παρελθόν και εποικοδόμησε
πολυγλωσσική κοινωνία, με πολιτισμικό
υπόβαθρο. Και αυτό είναι κάτι καινούργιο
ιστορικά.
Ωστόσο,
στην καινούργια Ευρώπη, παρόλο που οι
γλώσσες θεωρούνται ισότιμες στο χαρτί,
στην πραγματικότητα κυριαρχούν, κυρίως
για ιστορικούς και οικονομικούς λόγους, η
αγγλική , η γαλλική και η γερμανική, υπάρχει
όμως σοβαρή ένδειξη ότι τελικά μπορεί να
προωθηθεί κυρίως η
αγγλική, τουλάχιστον αν αφήσουμε το
πεπρωμένο της Ευρώπης στους νόμους της
αγοράς. Με άλλα λόγια, η ιστορική
προοπτική παίζει ενάντια στην ισότητα
των γλωσσών, με αποτέλεσμα η πολύ-πολιτισμική
δομή της Ευρώπης να κλονίζεται συνεχώς.
Και τούτο για τον εξής λόγο :
Νομίζω,
συνέχισε, ότι εκείνο που μένει σε
εκκρεμότητα σήμερα, είναι η καθαρά
διαφοροποίηση ανάμεσα στην πολυγλωσσία
και στην πολυπολιτισμικότητα
της Ευρώπης. Συνήθως συγχέονται οι δύο
αυτές έννοιες και νομίζουμε ότι η γνώση
μιας γλώσσας ισούται και με την
πολιτισμική ενημέρωση της χώρας στην
οποία ανήκει, ενώ στην πραγματικότητα
άλλο είναι επικοινωνιακή και
άλλο πολιτισμική
γλώσσα και συνεπώς η γνώση ενός
πολιτισμού. Μπορώ να μιλώ δέκα
διαφορετικές γλώσσες χωρίς να γνωρίζω
πολλά πράγματα για τις χώρες στις οποίες
καθεμία απ΄ αυτές ανήκουν. Αυτή η
διαφοροποίηση, μου φαίνεται σημαντική, γιατί
υπάρχουν μεν αδύνατες και μειονοτικές
γλώσσες, όπως η ελληνική, αλλά κανείς δεν
αμφισβητεί ότι φέρουν μαζί τους
σημαντικό πολιτισμό. Το
βασικό πρόβλημα, πιστεύω, δεν είναι τόσο
η ελληνική να θεωρηθεί ίση ως
επικοινωνιακή γλώσσα, αλλά ίση
ως πολιτισμική γλώσσα
και ας μιλιέται μόνο από τους Έλληνες
και απ΄ όσους επιθυμούν να μάθουν σοβαρά
την ιστορία, τη λογοτεχνία, την τέχνη μας
και γενικότερα τον πολιτισμό μας.
Εξάλλου, παραδόξως, το ίδιο συμβαίνει
και με την αγγλική, η οποία κυριαρχεί μεν
ως επικοινωνιακή γλώσσα, ενώ
κινδυνεύει να κλονιστεί ως πολιτισμική
γλώσσα.
Οπωσδήποτε,
μια ξεκάθαρη διαφοροποίηση μεταξύ
επικοινωνιακής και πολιτισμικής
γλώσσας θα μπορούσε να λύσει πολλά
τεχνικά και οικονομικά προβλήματα στην
Κομισιόν και στην ευρωπαϊκή βουλή και να
βοηθήσει στην οικονομική ενίσχυση των
γλωσσών στα πλαίσια μιας πολιτισμικής
ευρωπαϊκής πολιτικής.
Μια
αντικειμενική ανάλυση :
- Της
επιστημονικής πραγματικότητας ( όπου
οι περισσότερες δημοσιεύσεις είναι
αγγλικά ).
- Της
γλωσσικής κατάστασης της Ευρώπης (όπου
η αγγλική ως πρώτη γλώσσα δεν ομιλείτε
πάνω από το τέταρτο του πληθυσμού και
παραμένει στην τρίτη θέση σε σύγκριση
με τη γερμανική και τη γαλλική)
- Του
πλανητικού πλαισίου όπου μιλιούνται
ευρωπαϊκές γλώσσες (με κύριο στοιχείο
ότι η γαλλική μιλιέται στις πιο φτωχές
χώρες της Αφρικής),
με ώθησε να υποστηρίξω τα εξής :
α)
Η
Ευρώπη μπορεί να περιοριστεί σε τρεις
επικοινωνίας ( αγγλικά, γαλλικά και
γερμανικά ), με την υποχρέωση να
γνωρίζουμε καθένας μας μόνο δύο γλώσσες.
Αυτό μας επιτρέπει όλους να
επικοινωνούμε, δίχως να χάνουμε καιρό να
μαθαίνουμε γλώσσες με την εσφαλμένη
ιδέα ότι όσο μιλάς περισσότερες γλώσσες
τόσο πιο εύκολα θα βρεις δουλειά. Σήμερα
η Ευρώπη χρειάζεται κυρίως επιστήμονες,
γιατί ο παγκόσμιος ανταγωνισμός είναι
αμείλικτος. Είμαστε ήδη σε πολλούς
τεχνολογικούς τομείς πολλά χρόνια πίσω
από τους αμερικανούς και κινδυνεύουμε
να αυξηθεί ακόμα αυτή η διαφορά. Με άλλα
λόγια : εκεί
πρέπει να καταναλώνουμε την ενέργεια
μας και όχι πια σε γλώσσες επικοινωνίας.
β)
Θα
πρέπει επίσης, νομίζω, λόγω και χάριν της
ισότητας των γλωσσών που καθένας πρέπει
να υπερασπιστεί, να προωθηθούν οι
πολιτισμικές γλώσσες, με την υποχρέωση,
κάθε ευρωπαίος να γνωρίζει, κατ΄ επιλογή,
μια πολιτισμική γλώσσα πέρα από την δική
του. Μ΄ αυτόν τον τρόπο θα μπορεί να
συνεισφέρει, όχι μόνο στην καλύτερη εγγύτητα
ανάμεσα
στους ευρωπαίους ( πράγμα που μπορεί
μέχρι ένα σημείο να το επιτύχει με την
επικοινωνία ), αλλά και στην καλύτερη εγγύτητα
με τους πολιτισμούς της Ευρώπης. Πράγμα
που μπορεί να πλησιάσει πιο κοντά ακόμα
τους ανθρώπους. Όταν εκατομμύρια
άνθρωποι προχωρήσουν σε πολλαπλές
πολιτισμικές κατευθύνσεις και
καρποφορήσουν οι πολιτισμικές επαφές,
σίγουρα θα μπορεί να οικοδομηθεί ή
ενότητα μιας πολυγλωσσικής και
πολυπολιτισμικής Ευρώπης, δείχνοντας
και στην ανθρωπότητα, ένα παράδειγμα.
Παράδειγμα αντίκρυ στην κυριαρχία του
μονολιθικού τεχνικό-οικονομικού
πολιτισμού, που υποτιμά τον ανθρώπινο
παράγοντα, δηλαδή τον άνθρωπο που
υποφέρει από την πίεση της φύσης και της
κοινωνίας, αλλά και από την πίεση της
παιδείας, δηλαδή
τον άνθρωπο ως πολυδιάστατο ων και όπως
φαίνεται και πιο ξεκάθαρα σήμερα και ως
πολυπολιτισμικό ων.
Χ.Α..
