Πολιτισμική ποικιλότητα και η νέα οικονομία

Της εντιμ. Sheila Copps

Η απόδοση στα ελληνικά έγινε από τη φιλόλογο Αγγελική Δήμου-Καμπούρη.

            … Ο Καναδάς ενσωματώνει τους άθλους όλων εκείνων, οι οποίοι έψαχναν να κτίσουν ένα καλύτερο κόσμο. Σκέπτομαι ιδιαίτερα εκείνους, που πέρασαν τον Ατλαντικό Ωκεανό ψάχνοντας ένα νέο κόσμο. Τους γηγενείς λαούς, οι οποίοι μοιράστηκαν μαζί τους το πνεύμα αυτής της γενναιόδωρης χώρας. Και τους ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι σήμερα έρχονται για να γίνουν πολίτες και πλήρεις μέτοχοι στο κτίσιμο του Καναδά.

            Στην πραγματικότητα, κάθε κουλτούρα είναι πρωτίστως μια θέση, από την οποία βλέπουμε τον κόσμο. Αυτός ο ιδιαίτερος τρόπος θεώρησης του κόσμου – αίσθησης και έκφρασής του – είναι ένα από τα πιο εμφανή εμβλήματα ταυτότητας μιας ομάδας, όσο ανόμοια κι αν είναι.

            Αυτό σημαίνει ότι η κουλτούρα δεν περιορίζεται στο πολιτισμικό ή καλλιτεχνικό πεδίο. Είναι τρόπος ζωής, σκέψης και ανταπόκρισης στο περιβάλλον μας, επικοινωνίας. Είναι ζωτικός κρίκος που μας ενώνει τον ένα με τον άλλο και μας δίνει μια ξεχωριστή φωνή μεταξύ των εθνών. Και με το να δίνουμε σχήμα στην κουλτούρα τους και υποστηρίζοντάς την είναι που τα άτομα παίρνουν μέρος μαζί στο κτίσιμο της χώρας τους.

            … Στον Καναδά πιστεύουμε ότι οι κουλτούρες αλληλοσυντηρούνται. Πιστεύουμε ότι πρέπει να έχουν λόγο στο να παίρνονται αποφάσεις. Ότι πρέπει να μπορούν να ηχούν στον πιο μακρινό αντίλαλο. Αυτή είναι μια συνεχής πρόκληση, η μεγαλύτερη στον 21ο αιώνα. Τώρα, περισσότερο από ποτέ, πρέπει να ακούμε και να διαθέτουμε το χρόνο να εκτιμούμε κατάλληλα τις διάφορες κουλτούρες μας. Κι ακόμη καλύτερα, πρέπει να τις σεβόμαστε. Και ο σεβασμός αυτός πρέπει να γίνεται η βάση των σχέσεών μας.

            Η πολιτισμική ποικιλότητα ίσως να μην εμφανίζεται στον κατάλογο των οικονομικών δεικτών της εξέλιξης, ωστόσο παίζει κύριο ρόλο στην εποχή της Νέας Οικονομίας. Ο σεβασμός προς την ποικιλότητα είναι συνώνυμος με την ανακαίνιση, με την κοινωνική εξέλιξη, με τη δημιουργικότητα και ανανέωση σε κάθε μια από τις χώρες μας. Είναι η υπόσχεση καλύτερης ποιότητας ζωής για τις κοινότητές μας. Εγγυάται καλύτερη εκτίμηση του ενός για τον άλλο.

            Η αποδοχή της ποικιλότητας καθιστά τα έθνη πιο ανοικτά, προσβάσιμα και δημοκρατικά. Η ποικιλότητα είναι στην ημερήσια διάταξη των κυριότερων διεθνών συναντήσεων. Την υποστηρίζουμε με πάθος στη διεθνή σκηνή, και θα μιλήσω αργότερα για τις πρωτοβουλίες, που αναλαμβάνονται σε διάφορα φόρουμ. Αλλά πρέπει και να υποστηρίζουμε την πολυτισμική ποικιλότητα μέσα στις ίδιες μας τις χώρες. Πρέπει να ενθαρρύνουμε την έκφραση των πολυπληθών πολιτισμών μας.

            Πρόσφατα είχα το προνόμιο να προεδρεύσω στην πρώτη Εθνική Συνάντηση του Καναδά για την Καλλιτεχνική Έκφραση των Αυτοχθόνων. Περισσότερες από 50 γλώσσες των γηγενών μιλιούνται στον Καναδά. Αυτόχθονες δημιουργοί και καλλιτέχνες έχουν να μας πουν χιλιάδες ιστορίες, σε πολλές διαφορετικές μορφές. Οι κοινότητες των αυτοχθόνων είναι γεμάτες από ταλέντα. Ωστόσο οι περισσότεροι Καναδοί εξακολουθούν να γνωρίζουν πολύ λίγα για το τί έχουν να προσφέρουν οι κοινότητες αυτές. Και είμαι πεπεισμένη ότι οι μοναδικοί ρυθμοί, τα χρώματα και οι ιδέες των αυτοχθόνων λαών θα μπορούσαν να εμπλουτίσουν τη Γαλλία και ολόκληρη την ανθρωπότητα.

            Σχεδιάζουμε επίσης για του χρόνου μια συνάντηση με τις πολλές πολιτιστικές κοινότητες που δίνουν ζωή στον Καναδά, αυτή τη χώρα των μεταναστών. Ένας στους πέντε Καναδούς έχει γεννηθεί έξω από τη χώρα μας. Η αναλογία είναι διπλή από εκείνη στις Ηνωμένες Πολιτείες.

            Οι Καναδοί έχουν τις ρίζες τους σε περισσότερες από 150 μειονοτικές καταγωγές. Οι μισοί Καναδοί δεν είναι άγγλικής ή γαλλικής καταγωγής.

            Επιπλέον ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός Καναδών ανήκει σε εμφανείς μειονότητες. Σε μια μόνο δεκαετία οι εμφανείς μειονότητες έχουν διπλασιασθεί στη χώρα μας. Μεταξύ όλων των παιδιών, που θα φοιτήσουν στα καναδικά νηπιαγωγεία φέτος το φθινόπωρο, το ένα τρίτο θα είναι παιδιά αυτοχθόνων ή εμφανών μειονοτήτων.

            Οι Καναδοί ζουν σε ένα μωσαϊκό. Στη δουλειά, στα παιχνίδια, στο λεωφορείο, το τρένο, τον υπόγειο ινδουιστές, σικ, μουσουλμάνοι, χριστιανοί, Έλληνες, Τούρκοι, Σομαλιανοί, Πακιστανοί, Κορεάτες και Κινέζοι συναντούνται, κάνουν παρέα και αναμιγνύονται. Τιμώντας την κουλτούρα και την καταγωγή των συμπολιτών τους οι Καναδοί έχουν διαμορφώσει – και διαμορφώνουν – τη μοναδική ταυτότητα του Καναδά.         

            Ως Καναδοί βλέπουμε αυτή την ποικιλότητα σαν μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις μας. Η χώρα μας είναι περήφανη που είναι η πρώτη επίσημα πολυπολιτισμική χώρα του κόσμου. Φέτος το φθινόπωρο θα έχω το προνόμιο να ανακηρύξω την ετήσια Εθνική Ημέρα Πολυπολιτισμού.

            Ο κόσμος έχει κάνει πατρίδα του τον Καναδά και βρίσκει έκφραση στο ραδιόφωνό μας, τις οθόνες μας, τα βιβλία μας, τη μουσική μας και τις αίθουσες παραστάσεων. Αλλά υπάρχουν δύο όψεις σε ο,τιδήποτε. Αυτές οι νέες κοινωνικές πραγματικότητες έχουν σοβαρή επίδραση στην κουλτούρα και τη γλώσσα, και πρέπει τώρα να θέσουμε ορισμένα σοβαρά ερωτήματα.

            Περίπου 6.000 γλώσσες μιλιούνται σήμερα στον κόσμο. Πόσες θα μιλιούνται ύστερα από έναν αιώνα από σήμερα;

            Πώς μπορούμε να σιγουρευτούμε ότι η ποικιλότητα, που είναι χαρακτηριστικό του κόσμου μας, προστατεύεται και μπορεί να ανθήσει;

            Πώς μπορούμε ότι η τεχνολογία αντανακλά την ποικιλότητα του πλανήτη μας;

            Πώς μπορούμε να σιγουρευτούμε ότι όλα τα παιδιά μας θα έχουν πρόσβαση το Διαδίκτυο; Η τεράστια πλειονότητα των ιστοσελίδων είναι στ’ αγγλικά. Πώς μπορούμε να σιγουρευτούμε ότι τα παιδιά μας θα έχουν πρόσβαση στα γαλλικά ή σε κάποια άλλη γλώσσα της επιλογής τους;

            Αυτές είναι ζωτικής σημασίας ερωτήσεις. Εάν δεν βρούμε απαντήσεις γι’ αυτές, οι χώρες μας, ο κόσμος μας και οι κουλτούρες μας θα χάσουν την ισχύ τους.

            Στους Καναδούς αρέσουν τα πολιτιστικά προϊόντα από το εξωτερικό. Αλλά επίσης θέλουν να έχουν πρόσβαση στη δική τους κουλτούρα. Είναι θέμα επιλογής. Μιλάς για την ελευθερία επιλογής.

            Περισσότερο από ποτέ, πρέπει να εκπληρώσουμε τις ευθύνες μας στις επερχόμενες γενιές. Πρέπει να ενεργήσουμε τώρα, εάν θέλουμε τα παιδιά εδώ και σε άλλες χώρες να είναι σε θέση να βλέπουν την πραγματικότητά τους να αντανακλάται όταν ανοίγουν ένα βιβλίο, όταν ανοίγουν την τηλεόραση, τον υπολογιστή, ή όταν πηγαίνουν να δουν ένα κινηματογραφικό έργο. Πιστεύουμε ότι πρέπει να έχουν τα δικά τους μέτρα έκφρασης, και πρέπει να έχουν πρόσβαση στον πολιτισμικό πλούτο της πατρίδας τους. Πιστεύουμε ακόμη ότι πρέπει να μπορούν να συνεισφέρουν στον πολιτισμό της πατρίδας τους αντλώντας από τη δική τους μαζική μνήμη και τη φαντασία τους. Ο Καναδάς δεν είναι η μόνη χώρα που το πιστεύει αυτό.

            Το Διεθνές Δίκτυο Πολιτισμικής Πολιτικής, που ιδρύθηκε στην Οτάβα το 1998, φέρνει σε συνεργασία υπουργούς πολιτισμού από ολόκληρο τον κόσμο. Σήμερα περίπου 30 χώρες ανήκουν στο Δίκτυο.

            … Ο Καναδάς προεδρεύει στην Ομάδα Εργασίας Πολιτισμικής Ποικιλότητας και Παγκοσμιότητας, η οποία – μαζί με περίπου 15 χώρες – τώρα εργάζεται για ν’ αναπτύξει αυτό το τόσο χρήσιμο όργανο. Το όργανο θα μας δώσει μεγαλύτερη ευρύτητα στη διατήρηση και ανάπτυξη πολιτιστικών πολιτικών σε μια εποχή συνεχούς απελευθέρωσης του εμπορίου. Ψάχνει να καθιερώσει σαφείς βασικούς κανονισμούς, οι οποίοι θα υποβοηθήσουν κάθε μια από τις χώρες μας να διατηρήσει τις πολιτισμικές πολιτικές της, ενώ θα συμμορφώνεται με τους κανονισμούς που διέπουν τα διεθνή εμπορικά συστήματα και ενώ θα προστατεύει τις αγορές εξαγωγών για πολιτισμικά προϊόντα και υπηρεσίες.

            Πέρα από τις αρχές τέτοιου μηχανισμού για την προστασία και προάσπιση της πολιτισμικής ποικιλότητας, πρέπει να συμφωνήσουμε σε ένα προσχέδιο, το οποίο θα οδηγήσει σε λεπτομερείς συζητήσεις για την υιοθεσία αυτού του ουσιώδους οργάνου. Από τη στογμή που θα υιοθετηθεί, το όργανο θα μας υποβοηθήσει να δημιουργήσουμε ευμενείς όρους για δημιουργία, παραγωγή, διανομή, προώθηση και προστασία ιδρυμάτων και μέσων έκφρασης σε κάθε μια από τις χώρες μας, ενώ θα παραμένει ανοικτό γαι τον υπόλοιπο κόσμο. Θα είναι ένα εργαλείο, ένα πρακτικό μέσο προώθησης και προστασίας της δικής μας κουλτούρας, έτσι ώστε να μπορούμε να συνεισφέρουμε στον εμπλουτισμό της ανθρωπότητας.

            … Έχει περάσει ο καιρός που ήταν κάθε άνθρωπος για τον εαυτό του στον καλύτερο δυνατό κόσμο. Τώρα συνδεόμαστε μεταξύ μας με μια συμφωνία, η οποία λέει ότι το κοινό έχει το βασικό δικαίωμα να πληροφορείται, να εκφράζεται, να δημιουργεί. Όλοι μας εργαζόμαστε για να εμπλουτίσουμε την ανθρωπότητα.

            Ο Καναδάς θέλει τον αυριανό κόσμο να γιορτάζει τις διαφορές μας και να επιτρέπει τις ανταλλαγές μεταξύ των λαών όλων των χωρών. Η βάση αυτού του κόσμου θα είναι η ποικιλότητα, και η οδηγητική αρχή θα είναι η προστασία των πολιτισμών μας.

Η εντιμ. Sheila Copps είναι υπουργός Καναδικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το παραπάνω είναι απόσπασμα της ομιλίας της επί της πολιτισμικής ποικιλότητας στην ετήσια συνάντηση στο Reseau Francais, στο Παρίσι, στις 18 Ιουλίου 2002.