Μαλκίδης Θεοφάνης*
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ
ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΧΩΡΟΣ
Αθήνα 2004 Εκδόσεις Γόρδιος Μακεδονίας 17
τηλ. 210- 82525279 fax 210- 8210506
Το
βιβλίο αποτελεί μία πρώτη προσπάθεια
από το συγγραφέα για να αναδειχθεί η πολιτική στάση της
Ευρωπαϊκής Ένωσης για
τον παρευξείνιο χώρο, και ιδιαίτερα
μετά το 1990 όταν και οι μεγάλες
πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές
αλλαγές στην περιοχή, δημιούργησαν νέα
δεδομένα και σηματοδότησαν
την επανασύνδεση των δυτικοευρωπαϊκών
κρατών και των θεσμών τους, με το
ανατολικό μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Οι
πολιτικές της Ευρωπαϊκής Οικονομικής
Κοινότητας και μετά τη Συνθήκη του
Μάαστριχ, Ευρωπαϊκής Ένωσης, διήλθαν από
πολλά στάδια ώσπου να φτάσουν σήμερα στο
σημείο, να
γίνεται λόγος για ένταξη ορισμένων
χωρών της παρευξείνιας περιοχής στην
Ευρωπαϊκή Ένωση( Βουλγαρία,
Ρουμανία, Τουρκία), και την
παράλληλη ανάπτυξη σχέσεων με άλλα
κράτη του Εύξεινου Πόντου.
Ωστόσο
παρά τη συζήτηση, το διάλογο, την
ανταλλαγή απόψεων και τη σημαντική
πρόοδο που έχει σημειωθεί στον
ευρωπαϊκό χώρο και ιδιαίτερα στους
θεσμούς και τα όργανα της
Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πολύ
ενδιαφέρουσα για πολλούς λόγους περιοχή,
το ίδιο ενδιαφέρον – με ορισμένες
εξαιρέσεις- δεν έχει δειχθεί στον
ελλαδικό χώρο. Εκεί όπου θα μπορούσε
λόγω ιστορίας, γεωγραφίας αλλά και
πολιτισμικών καταβολών
και σχέσεων να αναπτυχθεί ένα ρεύμα
επανασύνδεσης με την παρευξείνια
περιοχή. Έτσι το ενδιαφέρον της
ελληνικής πολιτικής και επιστημονικής
ζωής και πολιτικής για πάνω από μία
δεκαετία, αφού
ξεπέρασε το αρχικό σοκ της άγνοιας για
μία κεντρική για τον Ελληνισμό περιοχή
δράσης και ενεργειών, περιορίζεται στην
απλή αναφορά, σε
ελληνικούς πληθυσμούς που ζουν στο χώρο-
η μετανάστευση ωστόσο τους έχει
συρρικνώσει- σε ελληνικά επιχειρηματικά
συμφέροντα, οικονομικές διεισδύσεις,
και αγορές, σε μελέτες που δε λαμβάνουν
υπόψη πολλά χαρακτηριστικά του
χώρου. Έλειψε και λείπει δηλαδή παρά την
αντίθετη ρητορεία, η ουσιαστική
προετοιμασία για την αποκατάσταση
της σχέσης της ελληνικής θεωρίας
και πράξης με
τον Εύξεινο Πόντο, σχέση η οποία αρχίζει
από το μύθο, διαπερνά τη γέννηση του
πολιτισμού και φτάνει στο λόγο, στη
μνήμη και την
αλήθεια.
Το
κενό αυτό που θα μπορούσε να καλύψει η
ελληνική πολιτική και επιστημονική
σκέψη, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει
λόγω θέσης και ιστορίας,
ανέλαβαν να εκπληρώσουν η ευρωπαϊκή
παιδεία, τα ευρωπαϊκά κράτη και οι
μηχανισμοί τους και οι θεσμοί του πιο
ανεπτυγμένου υπερεθνικού οργανισμού
της δυτικής Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παρότι τις περισσότερες φορές η
ενασχόληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
των μεγαλύτερων κυρίως κρατών που την
αποτελούν με τον Εύξεινο Πόντο,
αποδείχθηκε ότι
ήταν εκτός της ηθικής, της ισότιμης
σχέσης, της αλληλεγγύης και της
συνεργασίας μεταξύ
των λαών, ωστόσο έδειξε ότι διαθέτουν
υπόβαθρο, συγκεκριμένη κρίση και στάση
και αντιμετωπίζουν σημαντικά
ζητήματα με σοβαρότητα, συγκεκριμένη
στρατηγική και γνώση. Βεβαίως υπήρξαν
σοβαρά προβλήματα σχετικά με την
ολοκληρωμένη αντιμετώπιση από πλευράς
Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού τα όργανά της
είχαν να αντιμετώπισαν τα προβλήματα
μίας περιοχής, με έντονες
διαφοροποιήσεις, ποικίλες εθνοτικές
διαφορές και ένοπλες συρράξεις,
κοινωνικές ιδιαιτερότητες και
φαινόμενα παρακμής.
Από
την άλλη πλευρά, η
Ευρωπαϊκή Ένωση αποτέλεσε τον πιο
σημαντικό -μαζί με το ΝΑΤΟ- οικονομικό
και πολιτικό οργανισμό, στον οποίο παλιά
και νέα κράτη της παρευξείνιας περιοχής
στήριξαν τις ελπίδες για οικονομική
ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή, στρατιωτική
ασφάλεια και τελικώς επιβίωση.
Κράτη, τα οποία εμφάνισαν σημάδια
αποσύνθεσης του
κοινωνικού ιστού και της δημόσιας
διοίκησης, απόρροια της κατάρρευσης του
πολιτικού συστήματος και πορεύτηκαν
τελικά προς
στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την εξασφάλιση
της ύπαρξή τους. Διευκρινίζεται ότι η
ενασχόληση και η διερεύνηση του
παρευξείνιου χώρου και οι σχέσεις του με
την Ευρωπαϊκή Ένωση στο παρόν βιβλίο,
περιλαμβάνει όλες τις χώρες – μέλη του
Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας
Εύξεινου Πόντου (Αζερμπαϊτζάν, Αλβανία,
Αρμενία, Βουλγαρία, Γεωργία, Ελλάδα,
Μολδαβία, Ουκρανία, πρώην
Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της
Μακεδονίας, Ρουμανία,
Ρωσία, Σερβία
και Μαυροβούνιο, Τουρκία), ο οποίος
δραστηριοποιείται σε μία πολύ σημαντική,
γεωπολιτικά και γεωοικονομικά περιοχή, η
οποία εκτείνεται από την Αδριατική έως
την Κασπία Θάλασσα.
Το
βιβλίο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Στο
πρώτο μέρος και στο πρώτο κεφάλαιο
γίνεται μία εισαγωγή
στην ιστορική διαδρομή της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις απαρχές της
δημιουργίας της, στους σταθμούς
εξέλιξής της, στη σημερινή κατάστασή της
και στις μελλοντικές προοπτικές της.
Στο
δεύτερο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στα
όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τα
οποία ασκείται η πολιτική στον
παρευξείνιο χώρο.
Στο
τρίτο κεφάλαιο πραγματοποιείται
η καταγραφή του τελευταίου μεγάλου
εγχειρήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της
διεύρυνσης, η οποία αφορά κυρίως τον
παρευξείνιο χώρο και αποτελεί σημαντική προτεραιότητα της
Ένωσης και κεντρικό πολιτικό στόχο των
κρατών της περιοχής.
Στο
τέταρτο κεφάλαιο γίνεται αναδρομή στην
ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
στις περιόδους δράσεις της,
καταγράφεται η στάση της και η πολιτική
της για τη
διεύρυνση, και αναλύεται η πολιτική της
για τον παρευξείνιο χώρο.
Το
δεύτερο μέρος είναι δομημένο με βάση τη
μέχρι σήμερα σχέση η οποία έχει
αναπτυχθεί μεταξύ της
Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών του
παρευξείνιου χώρου. Ειδικότερα, στο πέμπτο κεφάλαιο αναλύεται η
υποψηφιότητα και η ένταξη
της Βουλγαρίας, στο έκτο κεφάλαιο
γίνεται διερεύνηση της υποψηφιότητας
και της ενσωμάτωσης της Ρουμανίας, ενώ
στο έβδομο κεφάλαιο καταγράφεται η
περίπτωση της Τουρκίας, η οποία
παρουσιάζει αρκετές ιδιαιτερότητες
σχετικά με την εξέλιξη της πορείας της
προς την ένταξη. Τέλος, στο όγδοο
κεφάλαιο πραγματοποιείται η
ανάλυση των σχέσεων της Ευρωπαϊκής
Ένωσης με τα κράτη του
Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας
Εύξεινου Πόντου, από το συμβατικό
πλαίσιο μέχρι τις πολιτικές που
αναπτύσσονται από την Ε.Ε.
ΥΓ
Το βιβλίο στο εξώφυλλό του προβάλλει ένα
αγαλματίδιο με την Ευρώπη πάνω στον
μεταμφιεσμένο σε ταύρο Δία. Το
αγαλματίδιο βρισκόταν στο Μουσείο της
Βαγδάτης. Μετά την εισβολή και την
κατοχή της χώρας από τις ΗΠΑ και τους
συμμάχους της αγνοείται…
*Ο
Μαλκίδης Θεοφάνης είναι Λέκτορας στο
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
