Κύπρος
Του
Θωμά Στεφ. Σάρα
Καθώς
ο χρόνος συνεχίζει να τρέχει φέρνοντας
στο προσκήνιο το Μάη του 2004 και κάτω από
την πιθανότητα να χάσει η Άγκυρα το
τρένο της ημερομηνίας έναρξης των δικών
της διαπραγματεύσεων, ξαφνικά φάνηκε ν’
αλλάζει το σκηνικό πάνω στις τύχες του
Κυπριακού.
Τα γεγονότα άρχισαν να παίρνουν
τελείως διαφορετική κατεύθυνση από τα
μέσα του Γενάρη του 2004, καθώς με
προσωπική του επιστολή ο πρόεδρος των
ΗΠΑ κάλεσε τον Τούρκο πρωθυπουργό, Ταγίπ
Ερντογάν, «να γράψει ιστορία,
αποδεχόμενος το σχέδιο Ανάν». Σύμφωνα με
τον συντάκτη της επιστολής, ο Τούρκος
πρωθυπουργός θα πρέπει να εργαστεί για
λύση του Κυπριακού μέχρι την 1η Μαϊου,
ώστε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ)
μια ενωμένη Κύπρος.
Σχολιάζοντας τις εξελίξεις, ο
Τούρκος πρωθυπουργός εμφανίστηκε
θετικός απέναντι στη λύση υπό την
προϋπόθεση βέβαια «των πραγματικοτήτων
στην Κύπρο». Σύμφωνα μάλιστα με
δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας «Τερζουμάν»,
η Άγκυρα αξιώνει έναν αριθμό αλλαγών στο
σχέδιο Ανάν. Μεταξύ αυτών αναφέρεται ο
περιορισμός του ποσοστού, που το σχέδιο
προβλέπει να μετακινηθεί από τον
ελληνοκυπριακό (ε/κ) πληθυσμό στο βόρειο
τμήμα του νησιού. Το ποσοστό αυτό,
σύμφωνα με το σχέδιο του γενικού
γραμματέα (γ.γ.) του ΟΗΕ θα πρέπει να
είναι γύρω στο 21%.
Η Άγκυρα ζητά, επίσης, να μεγαλώσει
το χρονικό διάστημα της επιστροφής πάνω
από δεκαπέντε χρόνια. Απαιτεί την
τροποποίηση των συνόρων και
ευθυγράμμιση της σημερινής τεθλασμένης
γραμμής.
Ζητά ακόμη αύξηση σε 13 των
Τουρκοκυπρίων (Τ/Κ) βουλευτών, οι οποίοι
θα συμμετέχουν στην Ομοσπονδιακή
Γερουσία, η οποία προβλέπεται να
δημιουργηθεί μετά την ενοποίηση.
Παράταση του χρόνου των 29 μηνών, που
προβλέπει το σχέδιο Ανάν, για τη μείωση
των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής σε
6.000 άνδρες.
Ακόμη ζητά όπως, μετά την ένταξη της
Τουρκίας στην ΕΕ, να παραμείνουν στη
νησί 1000 Τούρκοι στρατιώτες, η παρουσία
των οποίων θα έχει συμβολικό χαρακτήρα.
Τέλος, απαιτούν όπως, σε περίπτωση
που δεν επιτευχθεί συμφωνία μέχρι και
την 1η Μαϊου, οι συνομιλίες να
συνεχισθούν και αργότερα.
Αντίθετος με την αισιοδοξία του
Τούρκου πρωθυπουργού εμφανίσθηκε ο
υπουργός Εξωτερικών της Κύπρου, Γιώργος
Ιακώβου, ο οποίος τόνισε ότι θα πρέπει να
υπάρξει ο αναγκαίος χρόνος για την
επίτευξη συμφωνίας και τη διεξαγωγή
χωριστών δημοψηφισμάτων, ενώ υπενθύμισε
τη σταθερή θέση της κυβέρνησης της
Κύπρου, ότι είναι έτοιμη για
διαπραγματεύσεις επί του σχεδίου Ανάν. «Ο
χρόνος είναι πολύ περιορισμένος»,
δήλωσε ο Κύπριος υπ. Εξ., δεδομένου ότι οι
διαπραγματεύσεις δεν πρόκειται ν’
αρχίσουν πριν από τη δεύτερη εβδομάδα
του Φεβρουαρίου.
Με δικές του δηλώσεις ο Τούρκος
στρατηγός Χουρσίτ Τολόν, διοικητής της
στρατιάς του Αιγαίου, τόνισε ότι «συγκεκριμένοι
κύκλοι προσπαθούν να ξεπουλήσουν το
Κυπριακό με την πολιτική τους», τους
οποίους και χαρακτήρισε ως προδότες. Οι
δηλώσεις του στρατηγού δεν αφήνουν
καμιά αμφιβολία για την ύπαρξη
προβλημάτων στη διοίκηση της Άγκυρας.
Στη διεθνή σκηνή, με την ευκαιρία της
σύναξης των ηγετών της διεθνούς
κοινότητας στο Νταβός, άρχισε ένας νέος
κύκλος συζητήσεων και παραστάσεων των
εκπροσώπων του διεθνούς οργανισμού. Από
τη δική του θέση ο υπ. Εξ. των ΗΠΑ, Κόλιν
Πάουελ, με επιστολή του προς τον υπ. Εξ.
της Τουρκίας, Γκιουλ, του ζητά να
συντομεύσει τον χρόνο της αποδοχής του
σχεδίου Ανάν για την έναρξη των
συνομιλιών.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές
πληροφορίες, ο Αμερικανός διπλωμάτης
αναφέρεται στους τέσσερις όρους, που
έθεσε ο γ.γ. του ΟΗΕ για την επανέναρξη
των συνομιλιών, και τονίζει ότι «εάν η
Τουρκία επιθυμεί να κάνει κάποιες
αλλαγές στο σχέδιο, δίχως ν’ αλλάξει την
ουσία του, και έχει ένα λογικό πλαίσιο»,
είναι έτοιμος να καταβάλει όση
προσπάθεια μπορεί.
Οι όροι, ως γνωστόν, που προβλέπει το
σχέδιο του γ.γ. του ΟΗΕ, αναφέρονται στην
επίδειξη πολιτικής βούλησης για έναρξη
των συνομιλιών, προσδιορισμό
χρονοδιαγράμματος από τις δύο πλευρές,
σε περίπτωση δε μη ύπαρξης συμφωνίας,
κάλυψη των σημείων διαφωνίας από τον γ.γ.
του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με αρθρογραφία τουρκικής
εφημερίδας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέστειλε
στον Έλληνα πρωθυπουργό, Κώστα Σημίτη,
αυστηρή επιστολή, με την οποία του ζητά
να κάνει υποχωρήσεις, ώστε να εξευρεθεί
λύση του Κυπριακού. Την πληροφορία αυτή
επιβεβαιώνει και ο επισκέπτης στο
Τορόντο Δημήτρης Χριστόφιας, πρόεδρος
της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κύπρου.
Σχολιάζοντας τα γεγονότα, ο υπ. Εξ.
της Ελλάδας, Γιώργος Παπανδρέου, άφησε
να εννοηθεί ότι το Κυπριακό οδηγείται σε
«λύση πακέτο» με την παροχή στην Τουρκία
ημερομηνίας έναρξης ενταξιακών
διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με τον
ομιλητή, προκειμένου να επιτευχθεί η
λύση, πρόκειται να διευρυνθούν τα
χρονικά περιθώρια από την 1η Μαϊου μέχρι
τα τέλη του 2004.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαίο επίτροπο για
τη διεύρυνση. Γκίντερ Φερχόιγκεν, η λύση
του Κυπριακού «θα δώσει νέα ώθηση στις
ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της Τουρκίας».
Σε καθαρή αντίθεση με τον Φερχόιγκεν,
ωστόσο, ο πρώην καγκελάριος της
Γερμανίας, Χέλμουτ Κολ, δήλωσε ότι θα
είναι σφάλμα να υποστηρίξει κανείς την
υποψηφιότητα της Τουρκίας σε αυτό το
στάδιο. «Παρά το γεγονός ότι οι Τούρκοι
μας βοήθησαν σε δύσκολες περιόδους, οι
διαπραγματεύσεις θα πρέπει να αρχίσουν
ύστερα από την απόλυτη εφαρμογή των
απαραίτητων κριτηρίων», τόνισε ο κ. Κολ.
Αλλαγή
σκηνικού
Ενώ όμως τα πάντα άφηναν να
σχηματισθεί μια ελπίδα για πρόοδο στις
δύσκολες διαπραγματεύσεις, έγινε γνωστό
ότι ο Τούρκος πρωθυπουργός ζήτησε από
τον γ.γ. του ΟΗΕ τη δημιουργία «επιδιαιτησίας»
και τον διορισμό νέου διαμεσολαβητή στο
Κυπριακό. Η είδηση, όπως ήταν επόμενο,
δημιούργησε νέα αίσθηση στη διεθνή
κοινότητα, κύκλοι της οποίας
υποστήριζαν ότι οι όροι εντολής του γ.γ.
καθορίζονται από το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Παράλληλα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ
διευκρίνισε ότι δεν αποδέχεται την
πρόταση Ερντογάν για την ανάληψη από τις
ΗΠΑ της διαμεσολάβησης.
Με
δηλώσεις του ο Έλληνας πρωθυπουργός,
Κώστας Σημίτης, χαρακτήρισε ως ασαφή την
τελευταία δήλωση της τουρκικής ηγεσίας
και τόνισε ότι «εκείνο που χρειάζεται
είναι η ουσιαστική μεταβολή της
τουρκικής θέσης, ώστε να υπάρξει μια
δίκαιη και βιώσιμη λύση στο πλαίσιο του
ΟΗΕ».
Από τη δική του πλευρά, ο υπ. Εξ. των
ΗΠΑ, Κόλιν Πάουελ, έδωσε εντολή στον
Έλληνα πράκτορά του, τον Γιώργο
Παπανδρέου, να πιέσει την
ελληνοκυπριακή (ε/κ) κυβέρνηση, ώστε να
επιτευχθεί η ποθητή λύση στο Κυπριακό.
Αυτά σύμφωνα με αρθρογραφία της
τουρκικής ημερήσιας «Ακσάμ».
Ακολούθησαν συναντήσεις και
διαβουλεύσεις της ηγεσίας της Τουρκίας
με τον Ραούφ Ντενκτάς, στον οποίο
κοινοποιήθηκε η απόφαση της Άγκυρας.
Παρά την ύπαρξη ψιθύρων περί διαφωνιών
μεταξύ των δύο πλευρών, ο Τ/Κ ηγέτης
άφησε να φανεί ότι είναι αποφασισμένος
να αποδεχθεί τις θέσεις της Άγκυρας.
Τόνισε, ωστόσο, την ανάγκη για νέο αίμα
διαμεσολαβητή.
Μιλώντας στη Νέα Υόρκη, ο Τούρκος
πρωθυπουργός, Ταγίπ Ερντογάν,
ισχυρίσθηκε ότι δεν υπάρχει αρκετός
χρόνος για να καταλήξουν τα μέρη σε
συμφωνία σε ολόκληρο το σχέδιο Ανάν,
πρότεινε δε να εργασθούν πάνω σε δύο
βασικές αρχές, το εδαφικό και τις
συνταγματικές διευθετήσεις.
Με δικές του δηλώσεις, ο Κόφι Ανάν
τόνισε ότι η λύση θα πρέπει να
επιτευχθεί μέχρι το τέλος Μαρτίου, για
να μπορέσουν να διεξαχθούν τα
δημοψηφίσματα τον Απρίλιο, και να
επιτευχθεί λύση μέχρι την 1η Μαϊου.
Την πρόθεση της τουρκικής πλευράς να
διαπραγματευθεί τη λύση του Κυπριακού «λαμβάνοντας
υπόψη το σχέδιο Ανάν ως σημείο αναφορας»,
έκφρασε ο Τούρκος πρωθυπουργός, Ταγίπ
Ερντογάν, στην ομιλία του στο Κέντρο
Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών της
Ουάσιγκτον. Για τον κ. Ερντογάν, το
σχέδιο Ανάν δεν είναι «βάση
διαπραγματεύσεων», ενώ ιδιαίτερα
χρήσιμες είναι οι «καλές υπηρεσίες» του
γ.γ. του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν. Ο Τούρκος
πρωθυπουργός επανέλαβε την άποψη ότι
στις διαπραγματεύσεις θα πρέπει να
λάβει μέρος μια ανεξάρτητη χώρα με «πολιτικό
βάρος» καθώς κι ένας νέος εκπρόσωπος του
ΟΗΕ. Επίσης, ο κ. Ερντογάν απέκλεισε τη
διενέργεια δημοψηφίσματος, αν πρώτα δεν
υπάρξει «μνημόνιο κατανόησης» και από
τις δύο πλευρές, και αποσύνδεσε το
Κυπριακό από την ευρωπαϊκή πορεία της
χώρας του. Στην ομιλία του, ο
πρωθυπουργός της Τουρκίας αναφέρθηκε
επίσης στις προσπάθειες της χώρας του
για εκδημοκρατισμό, στις σχέσεις της με
τις ΗΠΑ και την ΕΕ, ενώ τόνισε με νόημα
πως «η Τουρκία θα αποτελέσει θετικό
παράδειγμα για τα μουσουλμανικά κράτη
της περιοχής στο θέμα της ασφάλειας και
της καταπολέμησης της τρομοκρατίας».
Κατηγορίες
για τους Ε/Κ και την ΕΕ
«Προσπαθήσαμε το καλύτερο δυνατό,
αλλά οι Ρλληνοκύπριοι έχουν επιδείξει
αρνητική συμπεριφορά» – Ταγίπ Ερντογάν,
πρωθυπουργός της Τουρκίας.
Παράλληλα, ο κ. Ερντογάν κατέστησε
σαφή την πρόθεση της Άγκυρας και της τ/κ
διοίκησης στο κατεχόμενο τμήμα της
Κύπρου να είναι ανά πάσα στιγμή «ένα
βήμα πιο μπροστά από την ελληνική πλευρά»,
και τόνισε την πρόθεση της Τουρκίας για
«φιλική διευθέτηση του ζητήματος».
Ιδιαίτερη αίσθηση πάντως προκάλεσε
η δήλωση του κ. Ερντογάν ότι «οι Ε/Κ έχουν
επιδείξει αρνητική συμπεριφορά» παρά τη
θέληση της χώρας του. Επίσης, ο
πρωθυπουργός της Τουρκίας επέκρινε την
ΕΕ για οικονομικό αποκλεισμό των
κατεχομένων, ο οποίος, όπως είπε, «δεν
μπορεί να δικαιολογηθεί από καμιά
θεωρία ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Πάντως, ο Τούρκος πρωθυπουργός
αρνήθηκε να αποσαφηνίσει εάν η τελική
μορφή της λύσης στο Κυπριακό θα είναι
ομοσπονδία ή συνομοσπονδία. Μάλιστα
δήλωσε ότι δεν έχει σημασία το όνομα της
μορφής, που θα προκύψει ως τελική λύση,
αλλά το να επιτευχθεί συμφωνία.
Με δική της αρθρογραφία η “New York
Times” προσπαθεί
να εξάρει το θάρρος και την πολιτική
βούληση του Τούρκου πρωθυπουργού και
τονίζει την ανάγκη της συμφωνίας των
στρατηγών πάνω στην πολιτική της
κυβέρνησης, εάν πραγματικά
ενδιαφέρονται να δουν την Τουρκία μέρος
της ΕΕ.
Παρόμοιες ήταν και οι θέσεις του
αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Cheney,
ο οποίος πίεζε τους Ευρωπαίους να
δεχθούν την Τουρκία όπως έχει σήμερα.
Ήταν μια περίοδος έντονων
διαπραγματεύσεων στην προσπάθεια των
υποστηρικτών της Τουρκίας να προλάβει
το «τρένο της Ευρώπης». Μια προσπάθεια,
όμως, η οποία ήλθε πολύ αργά για να έχει
κάποιο αποτέλεσμα. Παράλληλα φαίνεται
ότι άφησε ελεύθερους τους ανέμους των
παθών και των πολιτικών διαφωνιών, οι
οποίες δεν επιτρέπουν και μεγάλα
περιθώρια για πανηγυρισμούς. Απλώς τώρα
πρόκειται να φανεί ποιος ασκεί την
πολιτική εξουσία στην Τουρκία. Υπομονή
λοιπόν…
