Πίσω στο ευρετήριο

Οι χρηματαγορές δεν είναι τέλειες, πλην όμως ο κρατικός παρεμβατισμός είναι χειρότερος.

 “Υπάρχει ανάγκη μεγαλύτερου παρεμβατισμού υπό την προϋπόθεση ότι αυτός θα παραμείνει σε χαμηλά επίπεδα.”

                                                By George Soros

                                                Chairman Soros Fund management

Νέα Υόρκη. Βρισκόμαστε στο μέσον της χειρότερης οικονομικής κρίσης που γνωρίσαμε από τη δεκαετία του 1930. Το πλέον χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της κρίσης είναι το γεγονός ότι δεν προήλθε από ορισμένους εξωτερικούς παράγοντες όπως π.χ. κάποια απόφαση της ομάδας των παραγωγών πετρελαίου χωρών  να αυξήσουν τις τιμές του πετρελαίου αλλά αντίθετα δημιουργήθηκε από το ίδιο το χρηματιστικό μας σύστημα.

Αυτή η πραγματικότητα-ένα μειονέκτημα το οποίο κληρονομήσαμε από το οικονομικό σύστημα- έρχεται σε αντίθεση με την γενικά παραδεκτή θεωρεία ότι  οι χρηματιστηριακές αγορές τείνουν αυτόματα προς την αυτό ισορροπία η δε παρέκκλιση τους από αυτή την αρχή ενδέχεται να παρουσιασθεί, πολλές φορές σπάνια,  ή και να αποδοθεί,  ως εξωτερικό αποτέλεσμα έναντι του οποίου οι χρηματαγορές παρουσιάζουν τρομερή  δυσκολία αποδοχής. Η τρέχουσα, παρούσα πολιτική κατεύθυνση ρύθμισης των αγορών έχει στηριχθεί πάνω σε αυτή την θεωρεία πλην όμως  το μέγεθος και η έκταση της κρίσης αποδεικνύει άνετα ότι υπάρχει κάποιο λανθασμένο βασικό στοιχείο σε αυτήν.

Προσωπικά  έχω δημιουργήσει μια διαφορετική θεωρεία η οποία ισχυρίζεται ότι οι χρηματαγορές δεν εκφράζουν ορισμένες κεκαλυμμένες καταστάσεις επακριβώς. Αντίθετα μάλιστα, αφήνουν να σχηματισθεί  μιας εικόνα η οποία πάντοτε στηρίζεται ή παραποιείται από διάφορους παράγοντες. Το ποιό σπουδαίο είναι ότι αυτή η παραποιημένη εικόνα που δημιουργείται από τους μετόχους των χρηματαγορών και οι οποίες εκφράζονται με κάποιο αντίτιμο των αγορών ενδέχεται, κάτω από συγκεκριμένες καταστάσεις, να έχουν επίδραση πάνω σε αυτό που ονομάζουμε βασικά στοιχεία τα οποία οφείλουν να εκπροσωπούν οι τιμές των αγορών.

Τον μηχανισμό αυτόν τον ονομάζω κυκλικό σύνδεσμο δύο κατευθύνσεων μεταξύ των τιμών των αγορών και της “αντανάκλασης” των συνθηκών της υφισταμένης πραγματικότητας.  Πιστεύω ότι οι χρηματαγορές πάντοτε είναι αντανακλαστικές  σε ορισμένες δε περιπτώσεις ενδέχεται να παρουσιάζονται τόσο ήσυχες και διαφοροποιημένες κατά  πολύ από την αρχή της εξισορόπησης. Με άλλα λόγια, οι χρηματαγορές είναι εκτεθειμένες με ενδεχόμενο αποτέλεσμα  τη   δημιουργία  παραπλανητικών σαπουνόφουσκων.  Και στο σημείο αυτό ακριβώς θα πρέπει να αποδοθεί η σημερινή κρίση η οποία ταλαιπωρεί τις δευτερογενείς χρηματαγορές  δανειοδότησης. Η έκρηξη που δημιούργησε η σαπουνόφουσκα της αγοράς κατοικίας των Η.Π.Α., ενήργησε σαν  πυροδοτικός μηχανισμός ο οποίος έσκασε έναν ακόμα ποιό μεγάλη παρόμοια σαπουνόφουσκα η οποία είχε αρχίσει να σχηματίζεται την δεκαετία του 1980, όταν η υπόθεση της εμπιστοσύνης στις χρηματαγορές διαμορφώθηκε σε επικρατών δόγμα. Αυτό το δόγμα οδήγησε στην κατάργηση των κανόνων, στην δημιουργία της παγκοσμιοποίησης, και την εφαρμογή χρηματιστηριακών κανονισμών οι οποίοι στηρίχθηκαν πάνω στην εσφαλμένη αντίληψη ότι δήθεν οι χρηματαγορές  τείνουν από μόνες τους προς την κατεύθυνση της εξισορόπησης.

Αλλά όμως, σήμερα αυτός ο χάρτινος πύργος έχει καταρρεύσει. Με την πτώχευση της εταιρίας των “Αδελφών Λέχμαν” τον Σεπτέμβρη του 2008, πραγματοποιήθηκε το αφάνταστο. Ολόκληρο το χρηματιστηριακό σύστημα αισθάνθηκε επεισόδιο “καρδιακής προσβολής”. Όπως ήταν επόμενο αμέσως σχεδόν τοποθετήθηκε σε σύστημα τεχνικής αναπνοής. Οι αρχές, η επίσημη διοίκηση των αναπτυγμένων χωρών στην κυριολεξία διαβεβαίωσαν ότι κανένα άλλο σοβαρό ίδρυμα δεν θα αφεθεί να πτωχεύσει. Αλλά όμως χώρες οι οποίες βρίσκονται στον εξωτερικό χώρο της περιφέρειας του παγκόσμιου χρηματιστικού συστήματος δεν έχουν την δυνατότητα παραχώρησης παρόμοιων   ή ίσων σοβαρών οικονομικών διαβεβαιώσεων. Αυτή όμως η πραγματικότητα έχει σαν αποτέλεσμα την έξοδο κεφαλαίων από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. Σαν αποτέλεσμα όλες οι νομισματικές μονάδας έχασαν την αγοραστική τους αξίας έναντι του δολαρίου και του Ιαπωνικού γεν. Οι τιμές των αγαθών του χρηματιστηρίου έπεσαν σαν πέτρες, τα δε επιτόκια δανεισμού στις ανερχόμενες οικονομίες παρουσίασαν τρομερή αύξηση.

Η προσπάθεια για τη σωτηρία  του διεθνούς οικονομικού συστήματος συνεχίζει ακόμα και σήμερα. Αλλά όμως ακόμα και εάν αποδειχθεί πετυχημένη, τόσο οι αγοραστές, οι επενδυτές όσο και οι επιχειρηματίες πρόκειται να γνωρίσουν να τραυματική εμπειρία της οποίας το μέγεθος δεν μπορούμε ακόμα να αντιληφθούμε. Σαν αποτέλεσμα είναι επόμενο να αναμένουμε μια βαθιά οικονομική κρίση την οποία δεν μπορούμε να αποφύγουμε, ενώ παράλληλα δεν είναι δυνατόν να αποκλεισθεί και η πιθανότητα ολικής οικονομικής κατάρρευσης. Το ερώτημα λοιπόν παραμένει το τι θα πρέπει να γίνει΄Λόγω του ότι οι χρηματιστηριακές αγορές τείνουν στη δημιουργία ψεύτικων κερδών, (σαπουνόφουσκες κερδών), οι ρυθμιστές  θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη ελέγχου τους, ώστε να μην μπορούν  να αναπτυχθούν επικίνδυνα. Μέχρι σήμερα, δυστυχώς, οι αρχές είναι γνωστόν ότι αποποιήθηκαν αυτή την ευθύνη τους.

Αλλά όμως είναι αδύνατο να προλάβει το σύστημα  τη δημιουργία οικονομικής σαπουνόφουσκας, πλην όμως θα είναι ίσως δυνατόν να τις διατηρεί μέσα στα περιθώρια ανοχής. Κάτι τέτοιο όμως δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον με μηχανισμούς ελέγχου της προσφοράς χρήματος. Οι ελεγκτές θα πρέπει επίσης να λάβουν υπ΄όψη τους τις πιστωτικές συνθήκες, επειδή τα χρήματα και οι πιστωτικές συνθήκες της αγοράς δεν κινούνται παράλληλα  και από κοινού. Οι αγορές είναι γνωστό ότι έχουν τις δικές τους διαθέσεις και πιστεύω, τα οποία θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να αντιμετωπίζονται ανάλογα. Για τον έλεγχο των πιστώσεων ανεξάρτητα από την διάθεση χρήματος, προϋποθέτει την χρήση  επιπρόσθετων μηχανισμών, ή για να είμαστε ποιό συγκεκριμένοι θα πρέπει να επανεφαρμοστούν οι κανονισμοί που υπήρχαν στις δεκαετίες του 1950 και 1960.

Αναφέρομαι στις διαφορετικές απαιτήσεις εγγυήσεων και τις απαιτήσεις ελάχιστου κεφαλαίου που πρέπει να διαθέτουν οι τράπεζες.

Θεωρώ δε εξαιρετικά δύσκολο εάν όχι αδύνατο, το  ότι οι σημερινοί πολυδαίδαλοι οικονομικοί μηχανισμοί θα μπορούσαν να προσφέρουν υπολογισμούς συνδυασμών των απαραίτητων κεφαλαίων και εγγυήσεων. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν νέα χρηματιστηριακά  προϊόντα τα οποία να δηλωθούν  και να εγκριθούν από τις υπεύθυνες υπηρεσίες του δημοσίου, πριν τεθούν στην διάθεση του κοινού στην αγορά.

Η διατήρηση του ρυθμού ισορροπίας των αγορών απαιτεί και προϋποθέτει την ύπαρξη υπεύθυνης κρίσης, επειδή δε οι ελεγκτές είναι άνθρωποι, είναι επόμενο να κάνουν εσφαλμένες εκτιμήσεις. Παρ’ όλα αυτά τα άτομα αυτά έχουν το προνόμιο της συλλογής πληροφοριών από τις αγορές, οι οποίες πληροφορίες θα τους βοηθήσουν να διορθώσουν τα σφάλματά τους. Στην δε περίπτωση που ένας περιοριστικός κανόνας των υποχρεώσεων της τραπέζης σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις παροχής ελάχιστων κεφαλαίων δεν αρκούν για την διάλυση της οικονομικής σαπουνόφουσκας, τότε οι υπεύθυνοι ελεγκτές θα πρέπει  να εισηγηθούν επιπλέον περιορισμούς. Αλλά όμως ο τρόπος αυτός δεν είναι απόλυτα ασφαλής, λόγω του ότι οι χρηματαγορές ενδέχεται να μην δώσουν σωστά στοιχεία. Αυτός, εξ άλλου, είναι και ο λόγος που η έρευνα για την ανεύρεση του ιδανικού στοιχείου εξίσωσης αποτελεί μια διαρκεί προσπάθεια πλήρη εφαρμογών και υπολογιστικών σφαλμάτων.

Αυτό δε το παιγνίδι της γάτας με τον ποντικό το οποίο εφαρμόζεται μεταξύ των κρατικών ελεγκτών και των μετεχόντων στις αγορές, συνεχίζεται ακόμα και σήμερα, πλην όμως η πραγματική φύση της ύπαρξης του δεν έχει γίνει ακόμα παραδεκτή. Ο Άλαν Γκρίσπαν, ο πρώην πρόεδρος του υπουργείου Οικονομικών των Η.Π.Α, αποδειχθεί ότι ήταν ειδικός στην τέχνη παραπλάνησης της κοινής γνώμης με τους Δελφικούς του χρησμούς, ο οποίος, ωστόσο, αντί να παραδεχθεί  τον ρόλο που έπαιζε, προτιμούσε να παραστήσει ότι δήθεν ήταν ένας παθητικός παρατηρητής, χωρίς καμία απολύτως επιρροή πάνω στις αγορές. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος για τον οποίο οι σαπουνόφουσκες των κεφαλαίων μπόρεσαν και μεγάλωσαν τόσο πολύ κατά την διάρκεια της δικής του διοίκησης.

Λόγω του ότι δε οι χρηματαγορές είναι παγκόσμιες, θα πρέπει επίσης και οι ρυθμιστικοί κανόνες να έχουν διεθνή επιβολή. Στην σημερινή πραγματικότητα όμως το Διεθνές Νομισματικό ταμείο έχει μια νέα  αποστολή να επιτελέσει: να προστατεύσει τις χώρες που βρίσκονται έξω από τον κύκλο, από καταιγίδες οι οποίες ξεκινούν από τον πυρήνα και ποιό συγκεκριμένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.  Είναι βέβαιο ότι ο Αμερικανός καταθέτης δεν είναι μπορεί  πλέον να συνεχίσει να παίζει τον ρόλο της ατμομηχανής της παγκόσμιας οικονομίας. Προκειμένου δε να αποφύγουν μια παγκόσμια οικονομική κρίση οι υπόλοιπες χώρες  θα πρέπει επίσης να λάβουν μέτρα στήριξης των δικών τους εσωτερικών οικονομιών. Από τον κανόνα αυτόν εξαιρούνται οι απομακρυσμένες χώρες οι οποίες δεν μπορούν να παρουσιάσουν  μεγάλα ενεργητικά αποθέματα από τις εξαγωγές τους και επομένως δεν έχουν την δυνατότητα να εφαρμόσουν πολιτικές αναγκαίες για την αντιμετώπιση των αναγκών των αγορών. Για τον λόγο αυτόν επαφίεται στο Διεθνές Νομισματικό ταμείο να βρει τρόπους χρηματοδότησης των οικονομικών τους ελλειμμάτων. Αυτό θα μπορούσε  να επιτευχθεί μερικά με την καταγραφή του πλούτου της χώρας και μερικώς με την αναγνώριση Ειδικών Δικαιωμάτων Έκδοσης έτσι ώστε οι πλούσιες χώρες οι οποίες έχουν την δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν τα δικά τους οικονομικά παθητικά να θελήσουν να βοηθήσουν εκείνες που δεν μπορούν. Και ενώ είναι απαραίτητο να ενδυναμωθούν τα διεθνή μέτρα ελέγχου του διεθνούς χρηματιστηριακού συστήματος προκειμένου να επιζήσει αυτό, παράλληλα θα πρέπει να προσέξουμε  να μην περάσουμε σε ακρότητες προκαταλήψεων. Είναι βέβαιο ότι οι χρηματαγορές δεν είναι τέλειες, πλην όμως ακόμα ποιο χειρότεροι είναι οι επιβεβλημένοι κανονισμοί της διοίκησης. Οι  δε Ελεγκτές δεν είναι μόνον άνθρωποι μα ακόμα περισσότερο είναι γραφειοκράτες και υπόκεινται  στις πολιτικέ επιρροές. Για τον λόγο αυτόν οι κανόνες της αγοράς θα πρέπει να διατηρούνται στα μικρότερα κατά το δυνατόν επίπεδα προκειμένου να εξασφαλίζουν σταθερότητα.